ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΩΣ ΦΥΤΩΡΙΟ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΚΡΑΤΙΚΗΣ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗΣ

ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΩΣ ΦΥΤΩΡΙΟ

ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΚΡΑΤΙΚΗΣ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗΣ

Γιώργος Ι. Συνεφάκης

Απόφοιτος του Β’ Γυμνασίου Αρρένων το 1969

Τέως Πρόεδρος του Συλλόγου αποφοίτων του 2^ου ΓΕΛ «ΙΚΤΙΝΟΣ»

Εισήγηση στο πλαίσιο του Εrasmus+:

“Promote Integrated Environment to Guarantee Refugees Acceptance”.

2^ο ΓΕΛ Θεσσαλονίκης – 20 Μαρτίου 2017

Περιποιεί τιμή για μένα που η Οργανωτική Επιτροπή, στο πλαίσιο του διαλυκειακού ευρωπαϊκού προγράμματος Εrasmus+:“Promote Integrated Environment to Guarantee Refugees Acceptance”, ή επί το ελληνικότερον "Προάγω ένα διαπολιτισμικό (ή ολοκληρωμένο) περιβάλλον που να εγγυάται την αποδοχή των προσφύγων", μου ανέθεσε να κάνω μία εισήγηση με θέμα σχετικό με την Δημοκρατία και το Σχολείο. Ελπίζω ότι η επιλογή του προσώπου μου, έγινε περισσότερο λόγω της ιδιότητάς μου ως αποφοίτου του Σχολείου αυτού -το 1969- και ως διατελέσαντος Προέδρου του Συλλόγου αποφοίτων του 2^ου ΓΕΛ «ΙΚΤΙΝΟΣ» -2012-2015- και δευτερευόντως λόγω της ιδιότητάς μου ως πανεπιστημιακού δασκάλου. Το λέω αυτό, διότι αναπόφευκτα η εισήγησή μου θα είναι φορτισμένη συναισθηματικά, τόσο από τις αναμνήσεις μου της εποχής που ήμουν μαθητής εδώ στο τότε Β’ 6τάξιο Γυμνάσιο Αρρένων, όσο και το ότι απευθύνομαι σε μαθητές του Σχολείου μου, καθώς και σε φίλους μαθητές από Ιταλία, Βέλγιο και Γερμανία, οι οποίοι επισκέπτονται την φιλόξενη χώρα μας.

Επέλεξα όχι τυχαία τον τίτλο "Το Σχολείο ως φυτώριο δημοκρατικής, κοινωνικής και αξιοκρατικής συνείδησης", διότι κυριολεκτώντας απόλυτα, πιστεύω ακράδαντα ότι αυτός είναι ο ρόλος του Σχολείου. Να δημιουργήσει στους μαθητές δημοκρατική, κοινωνική και αξιοκρατική συνείδηση, δηλαδή μία σύνθετη συνείδηση-βασικό πυλώνα, επί του οποίου στηρίζεται μία ευνομούμενη πολιτεία. Το Σχολείο (πάντα με το Σ κεφαλαίο), είναι ο χώρος όπου διαμορφώνεται κατά την διάρκεια της εφηβείας ο χαρακτήρας των παιδιών. Στην κρίσιμη αυτή ηλικία των παιδιών, όπου βιολογικά μιλώντας, τα αγόρια ανδρώνονται και τα κορίτσια γίνονται ολοκληρωμένες γυναίκες, διαμορφώνεται (μαζί φυσικά με την οικογενειακή αγωγή) κατά σημαντικό μέρος και ο χαρακτήρας τους.

Θα ήθελα να αποσαφηνίσω αρχικά δύο βασικές έννοιες, οι οποίες αφορούν άμεσα την έννοια του Σχολείου. Την έννοια της εκπαίδευσης και εκείνη της παιδείας:

Η εκπαίδευση, με την ευρεία έννοια του όρου, περιλαμβάνει όλες τις δραστηριότητες που έχουν σκοπό την επίδραση με συγκεκριμένο τρόπο στη σκέψη, στο χαρακτήρα και στην αγωγή του ατόμου. Από τεχνικής πλευράς, με τη διαδικασία της εκπαίδευσης αποκτώνται συγκεκριμένες γνώσεις, αναπτύσσονται δεξιότητες και ικανότητες και διαμορφώνονται αξίες. Η λέξη εκπαίδευση, προέρχεται από το αρχαίο ελληνικό ρήμα εκπαιδεύω που σημαίνει ανατρέφω από παιδική ηλικία, μορφώνω, διαπαιδαγωγώ. Συνοψίζοντας, εκπαίδευση είναι η οργανωμένη διαδικασία, με την οποία και μέσα από την οποία τα κράτη προσφέρουν τα μορφωτικά αγαθά στους πολίτες τους και προπάντων στους νέους ανθρώπους.

Η έννοια της Παιδείας δεν είναι εύκολο να οριστεί, είναι πάντως το μέγιστο μάθημα, το οποίο δεν διδάσκεται όπως τα άλλα μαθήματα, δεδομένου ότι δεν έχει συγκεκριμένο περιεχόμενο και οργανωμένη δομή, ούτε περιέχεται σε σχολικά εγχειρίδια. Ωστόσο, παρ' όλο που δεν διδάσκεται, απορρέει από τη διδασκαλία ή, ορθότερα, απορρέει κατ' εξοχήν από τη διδασκαλία. Απορρέει από τη διαδικασία κατά την οποία δάσκαλοι, μαθητές και μορφωτικές αξίες βρίσκονται σε μια αμφίδρομη και πολύδρομη αλληλενέργεια, η οποία εκπηγάζει από βάθη όπου σβήνουν το εγώ κι εσύ, το ατομικό, το εθνικό, το θρησκευτικό, το φυλετικό, το χρωματικό, όλα τα εγώ κι εσύ που χωρίζουν τους ανθρώπους. Παιδεία είναι αυτό που ενώνει τον κόσμο και από την οποία αναδύεται η φωνή της ηθικής, η οποία ορίζει την ανθρώπινη ποιότητα. Είναι η καλλιέργεια της προσωπικότητας ενός ανθρώπου σε όλους τους τομείς.

Το Σχολείο είναι ένας εκπαιδευτικός θεσμός, που σκοπό έχει την παροχή μόρφωσης και αγωγής των παιδιών και των εφήβων, μέσω της συστηματικής διδασκαλίας συγκεκριμένων μαθημάτων και που λειτουργεί με βάση ένα επίσημα αναγνωρισμένο πρόγραμμα.

Ιστορικά, η έννοια της ομαδοποίησης των μαθητών σε συγκεκριμένες τοποθεσίες για να «μάθουν», υφίσταται από την εποχή των κλασικών χρόνων της ελληνικής αρχαιότητας. Η Ακαδημία του Πλάτωνος και η Περιπατητική Σχολή, αποτελούσαν οργανωμένα δημόσια εκπαιδευτικά ιδρύματα, κατ' αντίθεση της κατ' οίκον ιδιαίτερης διδασκαλίας, την οποία επιτελούσαν οι παιδοτρίβες. Επίσης οργανωμένα σχολεία βρίσκονται και σε άλλες χώρες της Άπω Ανατολής (Κίνα, Ινδία κλπ.). Η Βυζαντινή Αυτοκρατορία είχε από το 425 μ.Χ. εκπαιδευτικό σύστημα που ξεκινούσε από τη στοιχειώδη εκπαίδευση, η οποία ήταν μάλιστα και προαπαιτούμενο για τους στρατιωτικούς. Επομένως, υπήρχε το ιστορικό υπόβαθρο, ώστε να αναπτυχθεί, να αναπτύσσεται και να εξελίσσεται διαρκώς ο θεσμός του Σχολείου. Τα 400 χρόνια της κατοχής του σημερινού ελληνικού εδάφους από τους Οθωμανούς, ανέκοψε την ιστορική συνέχεια του σχολικού θεσμού. Ωστόσο, υπήρξαν Κοινότητες, που μέσα στο πλαίσιο της αυτοδιοίκησής τους, δημιούργησαν από τον 16^ο έως και τον 19^ο αιώνα, τοπικά σχολεία για τα παιδιά τους, προσφέροντας εκπαίδευση και γνώση. Ωστόσο, πάντα λειτούργησε στο κάθε σπίτι το Παιδαγωγείο της θεάς Εστίας, δηλαδή το τζάκι του παππού, που επί αιώνες ήταν ο χώρος όπου η λαϊκή σοφία μεταλαμπάδευε την γνώση στα παιδιά και φώτιζε όλη την οικογένεια.

Σημαντικότατος σταθμός για την πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση κατά τον 20^ο αιώνα στην Ελλάδα, υπήρξε το 1929, επί πρωθυπουργίας Ελευθερίου Βενιζέλου και υπουργού Παιδείας Γεωργίου Παπανδρέου. Με την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση του 1929 από τον μέγα παιδαγωγό Αλέξανδρο Δελμούζο, διαμορφώνονται δύο εξαετείς κύκλοι σπουδών, στις μικρές κωμοπόλεις ιδρύονται διτάξια ημιγυμνάσια και κατώτερα επαγγελματικά σχολεία (γεωργικά, εμπορικά, βιομηχανικά, οικοκυρικά). Το 1930 ο Γεώργιος Παπανδρέου, ως υπουργός παιδείας της κυβέρνησης Βενιζέλου, κλείνει δάνειο της Ελληνικής κυβέρνησης με Σουηδική εταιρία για τις ανάγκες της παιδείας. Με το δάνειο αυτό μέσα σε δύο χρόνια 1930-32 ανεγέρθηκαν 145 διδακτήρια και αποπερατώθηκαν άλλα 1375. Έτσι, προστέθηκαν στην εκπαιδευτική υποδομή της χώρας 7376 αίθουσες. Από τότε και παρά τις επιμέρους διαχρονικές αλλαγές του εκπαιδευτικού συστήματος, ισχύει κατά βάση και με μικρές η και μεγάλες διαφοροποιήσεις, η ίδια δομή της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης στην χώρα μας.

Την περίοδο αυτή, ο εμπνευσμένος αρχιτέκτονας Νικόλαος Μητσάκης σχεδιάζει αυτό το Σχολικό μας συγκρότημα, το πρώτο της ελεύθερης Θεσσαλονίκης μετά το 1912, το οποίο θεμελιώνεται το 1931 και ξεκινά την λειτουργία του το 1933. Το σχολικό συγκρότημα της Ικτίνου θεωρείται πρωτοποριακό, με εξαιρετικό κτιριολογικό πρόγραμμα και πρωτοποριακές εγκαταστάσεις για την εποχή του. Ακόμη και σήμερα αποτελεί πρότυπο αρχιτεκτονικό έργο.

Οι Έλληνες λογίζονται φιλεκπαιδευτικός λαός. Λόγω της αρχαιοελληνικής παράδοσης, λόγω της γεωπολιτικής θέσης; Λόγω του γεωφυσικού αναγλύφου; Λόγω της ιδιαιτερότητας της ελληνικής γλώσσας, η οποία επί Ελληνιστικών χρόνων ήταν η κυρίαρχη γλώσσα του δυτικού κόσμου; Όλα αυτά μαζί δημιούργησαν μία έφεση προς μάθηση, που παρά τις τεράστιες διαχρονικές ιστορικές αντιξοότητες, συνέβαλαν ώστε ο απλός λαός να είχε και να έχει περί πολλού την μόρφωση και γενικότερα την παιδεία.

Αυτό ισχύει και από την Μυθολογία μας ακόμη, εάν αυτή νοηθεί ως ένας διακριτός ‘επιστημονικός’ κλάδος που ασχολείται με τη μελέτη των μύθων. Η μαγεία και η γοητεία της γλώσσας, της φαντασίας και της ανθρωπομετρικής μορφής των θεοτήτων με τις καταλυτικές κοσμογονικές τους και πολλές φορές ακραίες κοινωνικές τους παρεμβάσεις, εκπέμπουν και διαμορφώνουν θεσμούς, ενώ καταγράφουν το ήθος της εποχής. Οι ιστορίες και οι μύθοι, βασισμένοι στην παράδοση και τον θρύλο, ήταν προορισμένοι να ερμηνεύσουν κοσμολογικά προβλήματα, φυσικά φαινόμενα, ανεξήγητα πολιτισμικά κενά και ό,τι άλλο δεν μπορούσε να ερμηνευθεί ορθολογικά. Δεν είναι εξ άλλου τυχαίο ότι εξέχουσα μορφή στο Δωδεκάθεο κατείχε η Θεά Αθηνά, κόρη του Δία, θεά της σοφίας και της γνώσης. Ούτε είναι τυχαίο το ότι ο υπέροχος ναός του Παρθενώνα, έργο του Ικτίνου, ένα από τα 7 θαύματα του κόσμου και παγκόσμιο σύμβολο αρχιτεκτονικής τελειότητας, ήταν αφιερωμένος σ’ αυτήν.

Σήμερα, σε έναν κόσμο ταχύτατα εξελισσόμενο, με πολιτικές και κοινωνικές ανακατατάξεις και αναταράξεις που διαμορφώνουν νέες πραγματικότητες, η εκπαίδευση αποτελεί τον ισχυρότερο μηχανισμό που διαθέτει η ανθρωπότητα για να ανταποκριθεί στα αιτήματα και τις ανάγκες της νέας εποχής. Πέραν όμως από την παροχή των βασικών γνώσεων σε συγκεκριμένα θεματικά πεδία, το Σχολείο είναι και ο σημαντικότερος χώρος διαμόρφωσης των εφηβικών συνειδήσεων σε πολλαπλά επίπεδα.

Οι βασικές παράμετροι της διαμόρφωσης των εφηβικών συνειδήσεων, τις οποίες πρέπει να εμφυσήσει το Σχολείο στους μαθητές, πέρα από την παροχή των γενικών γνώσεων κατά θεματικές ενότητες, είναι κατά την γνώμη μου οι εξής τρεις:

1.    Η δημοκρατική συνείδηση

Η Δημοκρατία ετυμολογικά, είναι μία σύνθετη λέξη. Προκύπτει από τις λέξεις «Δήμος» και «Κράτος». Η λέξη Δήμος, σε αντιδιαστολή με την μοναρχία, την αριστοκρατία και την ολιγαρχία, υιοθετήθηκε από τους Αθηναίους περί τον 5^ο αιώνα π.Χ και σημαίνει το σύνολο ή την συνέλευση των ανθρώπων που έχουν πολιτικά δικαιώματα. Το Κράτος στην μυθολογία, ήταν υιός της Στυγός και του Πάλλαντα και αδερφός της Βίας, του Ζήλου και της Νίκης. Προέρχεται ετυμολογικά από το ρήμα κρατ-έω, κρατ-ώ, που σημαίνει κυριαρχώ, έχω δύναμη και την επιβάλλω. Επομένως, η Δημοκρατία είναι η κυριαρχία του Δήμου, δηλαδή, είναι το σύνολο των πολιτών που δέχονται να λειτουργούν ως ομάδα και ελεύθερα επιλέγουν την τήρηση των παρακάτω αρχών:

Την αρχή της ισονομίας, δηλαδή ότι όλοι οι πολίτες είναι ίσοι απέναντι στο νόμο αλλά και ο νόμος απέναντι στον κάθε πολίτη.

Την αρχή της ισοπολιτείας, όπου όλοι οι πολίτες μετέχουν στις δημόσιες εξουσίες, αλλά το δικαίωμα αυτό πηγάζει από την υποχρέωση της συμμετοχής.

Την αρχή της ισότητας ψήφου, όπου η συμμετοχή κάθε πολίτη στην διαμόρφωση των αποφάσεων του δήμου, έχει ακριβώς την ίδια βαρύτητα και το ίδιο αποτέλεσμα.

Την αρχή της παρρησίας και της ισηγορίας, όπου ο κάθε πολίτης έχει την υποχρέωση και το δικαίωμα να εκφέρει ελεύθερα την γνώμη του και αυτή να τελεί υπό την απόλυτη προστασία του δήμου.

Την αρχή της πλειοψηφίας, δηλαδή τον σεβασμό των πολιτών στην θέληση της πλειοψηφίας και

Την αρχή της διαφάνειας, που αφορά στις αποφάσεις, στις διαδικασίες και στους πόρους του δήμου. Οποιοσδήποτε πολίτης έχει την δυνατότητα και την υποχρέωση να ελέγχει το δήμο

Είναι προφανές λοιπόν ότι σε μία ευνομούμενη πολιτεία, το Σχολείο πρέπει να καλλιεργεί την υπέρτατη έννοια της δημοκρατίας, να εμβολιάζει και να σφυρηλατεί τις εφηβικές ψυχές και συνειδήσεις με τις αρχές της, δηλαδή με τις αρχές της ισονομίας, της ισοπολιτείας, της ισηγορίας, της παρρησίας (δηλαδή την έκφραση της προσωπικής γνώμης με θάρρος και ειλικρίνεια), του σεβασμού της γνώμης της πλειοψηφίας και της διαφάνειας.

Και όταν οι Δάσκαλοι έχουν το Δ κεφαλαίο και είναι λειτουργοί και όχι απλώς επαγγελματίες της εκπαίδευσης, εμφυσούν αυτές τις αρχές με καταλυτικό και ανεξίτηλο τρόπο στους μαθητές τους.

2.    Η κοινωνική συνείδηση

Συνείδηση είναι η νοητική δυνατότητα ενός οργανισμού, η οποία του επιτρέπει, σε προέκταση των αισθήσεών του, να γνωρίζει και να κατανοεί τον εαυτό του, το περιβάλλον του, τα συμβαίνοντα γύρω του και μέσα του και να έχει κατά το δυνατόν την αίσθηση της θέσης και της σημασίας του στον κόσμο, καθώς επίσης και την αίσθηση του αντίκτυπου των πράξεών του.

Κοινωνική συνείδηση είναι «το σύνολο των κανόνων, συνηθειών, πρακτικών και εν τέλει αξιών μιας κοινωνίας, που εγγράφονται σε κάθε ατομική συνείδηση και συμβάλλουν καθοριστικά ώστε το κάθε άτομο να αισθάνεται ως μέλος ενός ευρύτερου συνόλου». Να δημιουργείται δηλαδή η συνείδηση στο άτομο, ότι ανήκει και συνυπάρχει σε μία κοινωνική ομάδα.

Χωρίς αυτή την συνείδηση του κάθε ατόμου ως μέλους ενός κοινωνικού συνόλου, δηλαδή μέλους μιας κοινωνίας, είναι αδύνατη η επιβίωση του, πόσω μάλλον η ευημερία αυτής της κοινωνίας. Η κοινωνία δεν είναι άθροισμα ατόμων. Είναι και πρέπει να είναι ένα συμπαγές πληθυσμιακό σώμα, με κοινές βασικές αξίες, κανόνες και κώδικες επικοινωνίας.

Η απόκτηση της συναίσθησης και εν συνεχεία της συνείδησης του συν-ανήκειν και συν-υπάρχειν σε μια κοινωνία από τα μέλη της, είναι απαραίτητη προϋπόθεση για τη συνοχή της ίδιας της κοινωνίας. Η κοινωνική συνείδηση ας μην συγχέεται με την λεγόμενη κοινωνική στάση, διότι την εμπεριέχει ως έννοια. Η κοινωνική στάση από μόνη της φέρνει ενδεχομένως εφήμερα αποτελέσματα, η κοινωνική συνείδηση όμως αποτελεί διαχρονική στάση ζωής.

Το Σχολείο είναι μια μικρή κοινωνία. Επομένως, διέπεται και πρέπει να διέπεται από τους ίδιους κανόνες, κώδικες και αξίες της ευρύτερης κοινωνίας. Η μόνη διαφορά συνίσταται στο ότι η μικροκοινωνία αυτή των μαθητών είναι εφήμερη και εναλλάσσεται σταθερά, με εισροές και εκροές μαθητών ετησίως. Ωστόσο, οι συνομήλικοι ζουν μαζί επί 6 χρόνια, τα πιο σημαντικά της διαμόρφωσης του χαρακτήρα τους. Χρόνια πολύτιμα, χρόνια καθοριστικά, χρόνια μάθησης και φιλίας, χρόνια διεργασιών για την απόκτηση και επαύξηση της κοινωνικής συνείδησης και την ανάπτυξη της κοινωνικότητας, χρόνια επεξεργασίας ιδεών και σκέψεων, χρόνια ανακάλυψης της συλλογικότητας και της συνεργασιμότητας. Χρόνια όμορφα, χρόνια ευαίσθητα, χρόνια σφυρηλάτησης άρρηκτων σχέσεων ζωής, χρόνια παρέας, χρόνια γέλιου και χαράς, χρόνια σκανδαλιάρικα και γεμάτα αθώες εφηβικές ζαβολιές.

Και όταν οι Δάσκαλοι έχουν το Δ κεφαλαίο και είναι λειτουργοί και όχι απλώς επαγγελματίες της εκπαίδευσης, διαισθάνονται τα χαρακτηριστικά αυτών των ηλικιών, τα αφουγκράζονται, τα ενστερνίζονται, ενθαρρύνουν με τρυφεράδα αυτή την ατμόσφαιρα και λειτουργούν ως πυξίδα, συμβάλλοντας με τις παρεμβάσεις τους στην αποσαφήνιση των εννοιών του ορθού δρόμου και στην χάραξή του.

3.    Η αξιοκρατική συνείδηση

Η αξιοκρατία, δηλαδή η κοινωνική καταξίωση σε κάθε τομέα και θεματική περιοχή, απαιτεί και ίσες ευκαιρίες σε όλους, πράγμα που αποτελεί βασική αρχή του δημοκρατικού πολιτεύματος. Είναι πολύ σημαντικό το γεγονός ότι για την κατάληψη των δημοσίων αξιωμάτων, βασικό ρόλο πρέπει να παίζουν οι ατομικές ικανότητες, το προσωπικό κύρος και η «αρετή». Η «αρετή» αυτή βέβαια, έχει διαφορετικό περιεχόμενο από ό,τι στα αριστοκρατικά ή ολιγαρχικά καθεστώτα, γιατί βασίζεται στις ατομικές ικανότητες και το κύρος και όχι στην ευγενική καταγωγή ή την οικονομική δύναμη. Είναι το ακριβώς αντίθετο της οικογενειοκρατίας και του νεποτισμού, στοιχεία που θα έπρεπε να έχουν εξαλειφθεί με την κατάργηση της απολυταρχίας, αλλά που ψήγματά τους -και όχι μόνον- υπάρχουν δυστυχώς ακόμη, εμφανιζόμενα είτε υποδορίως, είτε καμιά φορά και απροκάλυπτα, σε κάθε επίπεδο της πολιτικής και κοινωνικής ζωής του τόπου.

Οι άνθρωποι είναι μεν ίσοι μεταξύ τους, αλλά όχι όμοιοι. Υπάρχουν έμφυτες καταβολές, ενδογενή δεδομένα και κληρονομικές προδιαθέσεις, στοιχεία τα οποία προσδίδουν στον καθένα από εμάς μία αυτοτελή ατομικότητα. Αυτά τα στοιχεία όμως, χρειάζονται σαφώς και εξ αρχής περιβαλλοντικούς ερεθισμούς, φυσικούς και κοινωνικούς, γιά να αποκαλυφθούν, να αναδειχθούν και να εξελιχθούν, ώστε να μετατρέψουν, κατά την αριστοτελική ρήση, την δύναμή τους σε ενέργεια.

Ένας από τους κοινωνικούς παράγοντες που διαμορφώνουν και αποσαφηνίζουν την έννοια της αξιοκρατίας, οδηγώντας την υποσυνείδητη αίσθηση του δικαίου που υπάρχει σε κάθε άτομο σε στάση ζωής, θεσπίζοντας κανόνες συμπεριφοράς και δημιουργώντας αξιοκρατική συνείδηση, είναι και τα στελέχη της εκπαίδευσης. Κανείς πολίτης, πόσω μάλλον μαθητής, δεν μπορεί να εξέχει έναντι όλων των άλλων σε όλα τα γνωστικά πεδία που είναι απέραντα. Άλλωστε, οι γνώσεις πολλαπλασιάζονται τόσο ραγδαία στις ημέρες μας, ώστε κανένας να μη μπορεί να τις κάνει όλες δικές του. Η έφεση προς ενασχόληση και εμβάθυνση σε συγκεκριμένους τομείς, είναι αποτέλεσμα όλων των παραγόντων και παραμέτρων που προαναφέρθηκαν. Επομένως, είναι υποχρέωση των διδασκόντων να εμφυσήσουν την έννοια του υγιούς συναγωνισμού και της ευγενούς άμιλλας στους μαθητές, απομακρύνοντάς τους από την έννοια του κυνικού ανταγωνισμού, ο οποίος ειδικά στην εποχή μας, δεν διέπεται από ιδιαιτέρως τρυφερούς και φιλικούς κανόνες.

Και όταν οι Δάσκαλοι έχουν το Δ κεφαλαίο και είναι λειτουργοί και όχι απλώς επαγγελματίες της εκπαίδευσης, ξεχωρίζουν τις διαφορές μεταξύ συναγωνισμού και ανταγωνισμού, τις αποσαφηνίζουν στους μαθητές τους, λειτουργούν οι ίδιοι αξιοκρατικά ως προς αυτούς και θέτουν στέρεες βάσεις στις συνειδήσεις τους, ώστε όταν βγουν μετά το Σχολείο στην ζωή, να έχουν αποκτήσει μία ισχυρή συνειδησιακή θωράκιση ως προς τις κοινωνικές κακουχίες και σκληρότητες που θα έχουν να αντιμετωπίσουν.

Το Σχολείο ως κέλυφος ζωής

Το Σχολείο δεν είναι μόνον κτίρια, δεν είναι μόνον καθηγητές, δεν είναι μόνον μαθητές. Το Σχολείο δεν είναι ένα άθροισμα όλων αυτών. Το Σχολείο είναι Ένα και είναι όλα αυτά μαζί. Είναι ένα διαχρονικό κέλυφος ζωής. Είναι ένα παλίμψηστο (δηλαδή ένας πάπυρος ή μία περγαμηνή, ξαναψημμένος και ξαναγραμμένος), όπου όλοι μας καταθέτουμε και ξύνουμε επάνω του τα βιώματα της θητείας μας. Σε μας όλους, μαθητές και καθηγητές, εναπόκειται η γραφή μας να είναι έστω και νοερά ανεξίτηλη, ώστε οι μετέπειτα διαστρωματώσεις να μην καταστρέψουν τα ίχνη της και η μνήμη να υπερβεί την αναπόφευκτη επανάχρηση του παπύρου. Ούτως ή άλλως, οι άνθρωποι είναι οι μνήμες τους. Και η μνήμη είναι η λογοτεχνία του καθενός μας.

Το Σχολείο πρέπει να προσφέρει εκτός από εκπαίδευση και παιδεία. Κυρίως παιδεία. Και οι δάσκαλοι της παιδείας είναι οι δάσκαλοι του κόσμου (όπως τόνιζε ο αείμνηστος μέγας παιδαγωγός Χρίστος Τσολάκης), οι δάσκαλοι χωρίς σύνορα, που υπερβαίνουν τους τεχνητούς φραγμούς των εθνών, των κρατών, των θρησκειών, των φυλών, των χρωμάτων, της καταγωγής, της ιδεολογίας, του κοινωνικού διαφορισμού. Οι δάσκαλοι κτίζουν το Σχολείο του Ανθρώπου, που κάτω από την πλατιά του στέγη θα στεγάζει και θα αμβλύνει κάθε δυσκολία, ώστε μέσα από τις διαφορετικότητες, τις ετερότητες και τις αντιθέσεις να προκύπτει η αρμονία, η οποία προκύπτει από τα αντίθετα, όπως έλεγε ο Ηράκλειτος.

Ο άνθρωπος της Παιδείας και όχι της απλής εξειδικευμένης Κατάρτισης, δηλαδή ο καλλιεργημένος, ο μορφωμένος, ο άνθρωπος του οποίου ο χαρακτήρας, η σκέψη, η ευαισθησία έχουν διαμορφωθεί, εκλεπτυνθεί και εμπλουτισθεί από τη γνώση, από το καλό, από το ωραίο και από τον διάλογο του με τη ζωή και τη φύση, αυτός ο άνθρωπος αποκτά τέτοια ωριμότητα πνευματική και ψυχική, ώστε μετά, με ευκολία κατακτά ακόμη και τα πιο δύσκολα επαγγέλματα, τα οποία στο κάτω-κάτω θα μπορούσαν να αποτελέσουν υπόθεση του Υπουργείου Εργασίας και όχι του Υπουργείου Παιδείας.

Ας γίνει λοιπόν το Σχολείο η ιστορική συνέχεια και μετεξέλιξη του Σχολείου του τζακιού του παππού, δηλαδή της θεάς Εστίας το Παιδαγωγείο, που αιώνες φώτιζε την οικογένεια. Ας γίνει το Σχολείο το αντίσωμα και το αντίδοτο της αναιδούς και αναίσχυντης τηλεόρασης.

Κι ας είναι οι Δάσκαλοι, με το Δ πάντα κεφαλαίο, πραγματικοί Παιδαγωγοί και όχι παιδολόγοι. Έχουν την ευθύνη να προστατεύσουν τις παιδικές ψυχές από τις αρνητικές προκλήσεις των καιρών και να ξεριζώνουν τα επικοινωνιακά ζιζάνια που μας περιβάλλουν. Έχουν την ευθύνη να προστατεύσουν την γλώσσα μας, έχουν την ευθύνη να αποδώσουν στην κοινωνία ψυχές πρωτίστως παιδευμένες, μορφωμένες και σκεπτόμενες και δευτερευόντως τομεακά καταρτισμένες. Διότι ναι μεν η ανθρώπινη γνώση αποκτάται κυρίως με τη δραστηριότητα της σκέψης που επιστήμη της είναι η λογική, αλλά εάν απομονωθεί αυτή η γνώση από την κοινωνική συνείδηση και ευαισθησία, θα είναι μεν μία γνώση τεχνολογικά επιχειρησιακή και επαρκής, αλλά θα είναι μία γνώση άφιλη, ψυχρή και αποστειρωμένη, που θα τείνει και θα προσεγγίζει την κοινωνική αναισθησία, πολλές φορές δε και τον κοινωνικό κυνισμό.

Σας ευχαριστώ θερμά για την προσοχή σας και εύχομαι καλή πρόοδο στους μαθητές.

Γιώργος Ι. Συνεφάκης

Αρχιτέκτων-Πολεοδόμος, Πολυτεχνική Σχολή Α.Π.Θ. - Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών

Τέως Πρόεδρος του Συλλόγου αποφοίτων 2^ου ΓΕΛ Θεσσαλονίκης «ΙΚΤΙΝΟΣ»

Το αυγό της σιωπής των ταγών ράγισε μετά από 72 χρόνια

Το αυγό της σιωπής των ταγών ράγισε μετά από 72 χρόνια

Εβδομήντα δύο χρόνια συμπληρώθηκαν από ημέρα που το 50^ο Σύνταγμα του Εθνικού Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού του Ολύμπου, με επικεφαλής τον Καπετάν Νικήτα (Κώστα Συνεφάκη) μπήκε από δυσμάς στην Θεσσαλονίκη, απελευθερώνοντάς την από τους Γερμανούς κατακτητές. Από βόρεια και ανατολικά μπήκε το 31^ο Σύνταγμα της Χαλκιδικής, με επικεφαλής τον Καπετάν Λάμπρο, τον Κύρκο Αικατερινάρη.

Η περίφημη φωτογραφία του Καπετάν Νικήτα, στη λεωφόρο Νίκης, μπροστά στο άγαλμα του ναυάρχου Βότση, όπου δαφνοστεφανωμένος χαμογελά ευτυχισμένος, θα μείνει στην ιστορία ως το αποτύπωμα της ευτυχούς κατάληξης ενός τιτάνιου αγώνα εναντίον ενός κατακτητή που υπέταξε όλη την Ευρώπη.

Η γοητεία της ιστορίας όμως, είναι ότι απλοί καθημερινοί άνθρωποι, γείτονες της διπλανής πόρτας, έγιναν ήρωες, όταν πληγώθηκε το πατριωτικό τους φιλότιμο και καταπατήθηκε η πατριωτική τους αξιοπρέπεια από τους εισβολείς.

Το όνομά του Καπετάν Νικήτα το μνημονεύουν οι απόγονοί του αλλά και οι ελάχιστοι συναγωνιστές του που ακόμη ζουν.

Υπήρξε θρυλική μορφή της Αντίστασης, έχοντας στο ενεργητικό του πράξεις που ανάγκασαν ακόμη και το Γενικό Στρατηγείο της Μέσης Ανατολής να το αναγνωρίσει. Τα σαμποτάζ που έκανε εναντίον των Γερμανών, αποκόπτοντας τις σιδηροδρομικές συγκοινωνίες Θεσσαλονίκης-Αθήνας, Κατερίνης-Λάρισας και Κατερίνης-Σαρανταπόρου, η κατάληψη της μεγάλης πυριτιδαποθήκης των Γερμανών στη Μόρνα Πιερίας, στο μεγάλο εργοστάσιο ξυλείας και πλήθος άλλων πολεμικών ενεργειών, τον κατέστησε θρυλικό εμψυχωτή του λαού της περιοχής Ολύμπου και τον μεγάλο καταζητούμενο των Γερμανών και των συνεργαζομένων με αυτούς ταγματασφαλιτών, παρακρατικών και γερμανοτσολιάδων.

Ο Κωνσταντίνος Συνεφάκης γεννήθηκε το 1913 στο Λιβάδι Ελασσόνας και μόλις τελείωσε το Γυμνάσιο της και μπήκε ως φοιτητής στην Σχολή Νομικών & Οικονομικών Επιστημών του ΑΠΘ, διορίστηκε υπάλληλος στην Αγροτική Τράπεζα. Με την έκρηξη του ελληνο-ιταλικού πολέμου βρέθηκε να πολεμάει στην πρώτη γραμμή ως έφεδρος ανθυπολοχαγός του πεζικού και προάχθηκε σε υπολοχαγό επ΄ανδραγαθεία.

Ήταν από πρώτους αντάρτες που το Φεβρουάριο του 1943 βγήκαν στο βουνό, στο αρχηγείο του Ολύμπου και των Πιερίων. Στην αρχή ως διοικητής λόχου πήρε μέρος στη μάχη της Τάχνιστας ενάντια στους Γερμανούς τον Απρίλιο του 1943, ενώ τον Ιούνιο του ιδίου έτους, με μία μικρή δύναμη, κατέστρεψε τη σιδηροδρομική γραμμή από την Κατερίνη μέχρι τα Τέμπη. Εκτελώντας εντολές του Στρατηγείου Μέσης Ανατολής κατέστρεψε τη σιδηροδρομική γραμμή Θεσσαλονίκης-Αθήνας με αποτέλεσμα να διακοπεί η συγκοινωνία για δύο εβδομάδες. Το Σεπτέμβριο του 1943 ανέλαβε τη διοίκηση του 50^ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ ως στρατιωτικός αρχηγός και στη συνέχεια ως καπετάνιος του, δίνοντας σκληρές μάχες κατά των Γερμανών. Ο Καπετάν Νικήτας είχε γίνει ο φόβος και το τρόμος των Γερμανών και των δωσίλογων στην περιοχή της Κατερίνης. Στις 20 Οκτωβρίου του 1944 με ένα τάγμα του Συντάγματός του πέρασε με καΐκια στη Χαλκιδική και μπήκε με τα τμήματα του 31^ου Συντάγματος στη Θεσσαλονίκη.

Το τέλος του απελευθερωτή της Θεσσαλονίκης από τους Γερμανούς ήταν τραγικό.

Η μεγάλη του προσφορά στην Εθνική Αντίσταση, από τα βουνά της Αλβανίας ως έφεδρος ανθυπολοχαγός και μετά υπολοχαγός, έως την αρχηγία ως Καπετάνιος του 50^ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ στον Όλυμπο, «τιμήθηκε» με την δολοφονία του στις 23/3/1945 από παρακρατικούς και ταγματασφαλίτες στο Κεραμίδι Πιερίας, έξω από την Κατερίνη. Οι προδότες, που έγιναν ξαφνικά κυρίαρχοι του παιχνιδιού, δολοφόνησαν έναν μεγάλο πατριώτη.

Ο Καπετάν Νικήτας, ο Κώστας Συνεφάκης, δολοφονήθηκε δύο φορές. Τη μία με φυσικό τρόπο από τους παρακρατικούς. Την άλλη από τις προγραφές της «επίσημης» γραφής της ιστορίας, είτε από την μεροληπτική γραφίδα αυτών που συνεργάστηκαν εκείνη την εποχή με τους κατακτητές, είτε από την επιδεικτική σιωπή, την επιλεκτική νωχέλεια ή και την αδιαφορία των απογόνων τους. Ο Καπετάν Νικήτας όμως ζει. Ζει στις καρδιές αυτών που την ιστορία, είτε την έγραψαν σωστά, είτε τη διηγήθηκαν εκεί που πρέπει.

Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης από τους Γερμανούς αναγνωρίστηκε επιτέλους το 2016 ως επίσημη γιορτή της πόλης μας, χωρίς τεχνηέντως να ενσωματωθεί στο εορταστικό τριήμερο 26-28 Οκτωβρίου. Και σήμερα ακόμη, ελάχιστοι γνωρίζουν ότι η 30^η Οκτωβρίου του 1944 είναι μια σημαντική ημερομηνία για την πόλη.

Μάλλον η επιλεκτική μνήμη της επίσημης πολιτείας προτιμά να μην εμπλέκει την απελευθέρωση της πόλης από τους Τούρκους το 1912 και το «ΟΧΙ» του 1940, με την απελευθέρωσή της από τους Γερμανούς το 1944. Προφανώς θα υπάρχει μία αξιολογική κλίμακα στις απελευθερώσεις, με αποτέλεσμα ελάχιστοι να γνωρίζουν την ημερομηνία 30/10/1944, την πιο σημαντική απελευθέρωση, δεδομένου ότι η 11^η Μεραρχία, το 31^ο Σύνταγμα και το 50^ο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ, που μεταφέρθηκε με πλοιάρια από τις ακτές της Πιερίας, προστάτευσαν την πόλη από την καταστροφή του λιμανιού της, του υδραγωγείου της, των αποθηκών σιτηρών και των άλλων βασικών υποδομών της.

Θα ήταν άκρως παιδευτικό για τη νεολαία μας να διδάσκεται το πώς απλοί άνθρωποι συνέβαλαν στην ανεξίτηλη γραφή της σύγχρονης ιστορίας του τόπου τους και της Ελλάδας.

Είναι γοητευτικό το να ανακαλύπτει κανείς λαϊκά πρόσωπα, τα οποία δεν κάθισαν να δουν ως θεατές την ιστορία να περνάει από μπροστά τους, αλλά την χάραξαν δυναμικά, αφήνοντας το στίγμα τους. Και είναι εξ ίσου απογοητευτικό το να μπαίνουν και να αποκρύπτονται σκοπίμως πίσω από το παραβάν της «επίσημης» ιστορίας, μορφές λαϊκών ανθρώπων που μεγαλούργησαν εθνικά, αλλά είχαν την «ατυχία» να μην μείνουν απαθείς μπροστά στην εθνική πρόκληση του απελευθερωτικού αγώνα για μία αξιοπρεπή και ελεύθερη πατρίδα.

Δυστυχώς την ιστορία την γράφει ο λαός με τους αγώνες του, αλλά του την διηγούνται άλλοι, προβάλλοντας μόνο ό,τι τους συμφέρει και καταδικάζοντας στην επίσημη» λήθη και αφάνεια ηρωικές μορφές, ενοχλητικές για τα σχέδιά τους.

Δείπνο της Άνοιξης 2016 στην Γειτονιά της Σβώλου - Σκόρπιες σκέψεις του μετά.

Δείπνο της Άνοιξης 2016 στην Γειτονιά της Σβώλου - Σκόρπιες σκέψεις του μετά.

Καινούριους τόπους δεν θα βρεις, δεν θάβρεις άλλες θάλασσες.

Η πόλις θα σε ακολουθεί. Στους δρόμους θα γυρνάς

Και στες γειτονιές τες ίδιες θα γερνάς

Και μες στα ίδια σπίτια αυτά θα ασπρίζεις

Κ. Καβάφης «Η Πόλις»

Η οθόνη βούλιαζε, το πλήθος σάλευε, οι εικόνες ξεχύνονταν με μιάς. Και όλες οι αντένες μιας γης χτυπημένης, διαδίκτυα και κάμερες από παντού. Γλυκά μας νανουρίζουν κι εμείς ανεβαίνουμε, ψηλά στους βασιλιάδες τ' ουρανού. Ποιοί στ' αλήθεια είμαστε εμείς και πού πάμε, με χίλιες δυο εικόνες στο μυαλό; Προβολείς μας στραβώνουν και πάμε, ουρλιάζουν τα πλήθη, καμπάνες ηχούνε, κι οι ύμνοι τους τραντάζουν το ναό, παραφράζοντας τον Σαββόπουλο.

Ήταν απίστευτη η επιτυχία της βραδυάς του Δείπνου της Άνοιξης, που ακόμη και η πιο αχαλίνωτη αισιοδοξία δεν τολμούσε να το σκεφτεί. Ενώ την ίδια μέρα είχε τρεις μεγάλες εκδηλώσεις στην πόλη, καθώς επίσης και την τελετή έναρξης του Ευρωπαϊκού πρωταθλήματος ποδοσφαίρου, περί τους 5.000 πολίτες ήρθαν οικογενειακώς στην Αλεξάνδρου Σβώλου, έπαιξαν με τα παιδιά τους χωρίς το άγχος των αυτοκινήτων, γνωρίστηκαν μεταξύ τους, μίλησαν, κάθισαν, έφαγαν, ήπιαν, τραγούδησαν, χόρεψαν, χάρηκαν, πέρασαν όμορφα. Κι όλα αυτά σε ένα επίμηκες τραπέζωμα επί του οδοστρώματος, που μετατράπηκε για λίγες ώρες σε πεζόδρομο-πεδίο βολής χαράς και ψυχικής ανάτασης.

Μουσικές ομάδες κατέθεσαν το έγχορδο και το πνευστό τους κέφι, καλλιτέχνες έβαψαν στάσεις λεωφορείων και διαβάσεις με το χαμόγελό τους, δεξιοτέχνες έπαιξαν τα δάχτυλά τους με την φωτιά, παιδάκια ζωγράφισαν τις εμπνεύσεις τους. Κι όλα αυτά δωρεάν και χωρίς καμμία οικονομική επιβάρυνση ούτε ενός ευρώ για τον Δήμο. Να’ ναι καλά ο ρεφενές των κατοίκων και επαγγελματιών της Γειτονιάς και η αυτοοργάνωση τους, ένα σαφές δείγμα των δυνατοτήτων της βάσης της κοινωνικής πυραμίδας, όταν το αποφασίζει και το επιδιώκει, έστω παρακινούμενη από μια χούφτα αιθεροβαμόνων.

Επρόκειτο ουσιαστικά για μία κοινωνική Re-Σβωλού-tion.

Η κοινωνία της θεοποιημένης εικόνας που ζούμε, απαιτούσε να προστρέξουν τα μέσα ενημέρωσης και να απαθανατίσουν το γεγονός, πράγμα που έγινε κατά κόρον, διαχέοντας την είδηση urbi et orbi, καθιστώντας με τον τρόπο αυτό το λεγόμενο νεοελληνιστί event της Σβώλου viral.

Το ωραίο όμως διαρκεί λίγο, έστω κι αν δεν τελειώνει πάντα με πόνο, όπως λέει το άσμα. Η νύχτα η καλή είναι εφήμερη. Την άλλη μέρα το πρωί, η Γειτονιά επέστρεψε στα καθημερινά της μπάγια. Όλα επανήλθαν με περισσή άνεση και με νωχελική φυσικότητα στην θέση τους. Τα διπλοπαρκαρισμένα αυτοκίνητα, ακόμη και στις στάσεις των λεωφορείων και επάνω στις στροφές, επανήλθαν «αυτοδικαίως» στην θέση τους. Οι τροχονόμοι ξέχασαν λόγω αφηρημάδας τους δρόμους της γειτονιάς. Η συνήθης ψιλοκατάληψη των πεζοδρομίων από τα τραπεζοκαθίσματα, που συχνά καταλαμβάνουν και τις οδεύσεις των τυφλών, επανήλθε μετά το διάλειμμα στα «κεκτημένα» της. Το βλέμμα των πεζών, έφυγε από τα μπαλόνια και τις ζωγραφιές των παιδιών και καρφώθηκε πάλι αναπόφευκτα στις βάρβαρες «αυθόρμητες καλλιτεχνικές ανησυχίες» των νεοβανδάλων, οι οποίοι εκσπερματίζουν σπρέϋ γενικώς και αδιακρίτως, αφήνοντας τις πολύχρωμες κουτσουλιές τους στους τοίχους των κτιρίων, στα μάρμαρα, στις κόχες των νεοκλασικών και στους αρχαιολογικούς χώρους. Ακόμη και ο γεροπλάτανος της πλατείας Ναβαρίνου έχει πέσει θύμα της μουντζουρολαγνείας των επιγόνων του Ηρόστρατου. Η κινητικότητα των κατοίκων έφυγε από την στάθμη της γης και από τα κατώφλια και επανήλθε στην ραθυμία της βωβής κατακόρυφης επικοινωνίας του ασανσέρ στα επταώροφα. Ξύπνησε από την σιέστα της η μαραμένη μας καθημερινή αστική θαλπωρή. Συνηθίσαμε πλέον την ασχήμια και φοβάμαι πως αρχίζουμε να της μοιάζουμε.

Στην διαδικασία της εφαρμογής αυτού του οράματος του Δείπνου, που εμπνεύστηκε πριν 3 χρόνια κάποιος επώνυμος σεμνός άνθρωπος, ο οποίος θέλει να διατηρήσει την ανωνυμία του και στην οποία είχα στα οργανωτικά κάποια ελάχιστη προσφορά, εμφανίστηκαν όλα τα φαινόμενα της σύγχυσης που επικρατεί μεταξύ κρατικών και δημοτικών αρχών, με τις επικαλύψεις των αρμοδιοτήτων τους, με τα πινγκ-πονγκ των αντιφατικών τους επιλογών και με την γραφειοκρατική τυπολατρία που διέπει το ανάλογο θεσμικό μας πλαίσιο. Το θέμα και το θέαμα σώθηκε αλά ελληνικά, δηλαδή η μεσογειακή μας ευελιξία, η διασταλτική ερμηνεία της φαινομενικής ακαμψίας κάποιων κανονιστικών άρθρων, η παρεΐστικη νοοτροπία και οι γνωριμίες μας, ο υπερβατικός εθελοντισμός κάποιων, αλλά κυρίως η υποσυνείδητη παραδοχή όλων των ενδιαφερομένων, θεσμικών προσώπων και οργανωτών, ότι τελικά νόμος είναι το δίκιο του ευγενούς και του ωραίου δρώμενου.

Ωστόσο, όλα αυτά δημιουργούν μία αγχωτική και φθοροποιό ατμόσφαιρα, απονευρώνουν και αποκαρδιώνουν, έστω κι αν τελικά πεισμώνουν. Τέτοιες εκδηλώσεις, τέτοια λαϊκά δρώμενα, θα έπρεπε να είναι αυτονόητα αποδεκτά, αν όχι και ζητούμενα, από όλα τα εμπλεκόμενα θεσμικά μέρη, τον Δήμο, την Τροχαία και τις όποιες άλλες αρμόδιες Υπηρεσίες, τοπικές, περιφερειακές και κρατικές.

Μετά την πτώση της αυλαίας, μπαίνει λοιπόν τώρα το ερώτημα: Εντάξει ως εδώ, μια χαρά εκδήλωση ήταν. Και μετά;

Θα μείνει ως ακόμη ένα απλό εφάπαξ ή έστω ενιαύσιο και εφήμερο μπαμ; Θα λειτουργήσει ως μία βαλβίδα εκτόνωσης μιάς μουντής καθημερινότητας που το σύστημα διαχείρισης των κοινών της πόλης θα την απορροφήσει, χτυπώντας με συγκατάβαση φιλικά στην πλάτη τους ανθρώπους που το οραματίστηκαν και το υλοποίησαν για 3^η συνεχή χρονιά; Θα μείνει μόνον η γλυκειά γεύση μιάς όμορφης βραδυάς; Θα είναι απλώς ένα ποτήρι νερό που ξεδίψασε στιγμιαία τον κόσμο ή θα είναι η απαρχή της δημιουργίας ενός πολιτιστικού κρουνού με αέναη ροή που θα ποτίζει την ζωή μας σταθερά με τις ποιότητες της ζωής που μας στέρησαν;

Η γειτονιά δεν αποτελεί ένα άθροισμα κτισμάτων, είναι κάτι πολύ παραπάνω. Είναι η αποτύπωση στον χώρο του συνόλου των εκφράσεων της κοινωνίας των πολιτών της που την βιώνουν. Είναι το τρίπτυχο της κατοικίας τους, της εργασίας τους και της αναψυχής τους (με την έννοια της σύνθετης ανάτασης της ψυχής). Είναι η όσμωση όλων των παραμέτρων αυτών που συμβάλλουν στο «ευ ζην». Πόσω μάλλον σε μία Γειτονιά-ιστορικό τμήμα της Πυρικαύστου ζώνης της Θεσσαλονίκης. Η Σβώλου των 5-6 ιστορικών εκκλησιών, της Δημοτικής Βιβλιοθήκης, του Κέντρου Ιστορίας Θεσσαλονίκης, του Ιπποδρομίου, της πλατείας Ναβαρίνου, του συγκροτήματος του Γαλερίου, των ιστορικών σχολικών κτιρίων, των 4 διαχρονικά ονομάτων (Κισσάβου, Πολωνίας, Πρίγκηπος Νικολάου και το σημερινό), δεν είναι κάποιος απλός δρόμος. Είναι Γειτονιά χωρίς Σύνορα. Είναι δοχείο κοινωνικής ζωής. Όπως και -συμβολικά μιλώντας- η κάθε Γειτονιά Σβώλου της πόλης.

Πρέπει επομένως, αυτόν τον κόσμο της Γειτονιάς, που από την ανταπόκρισή του στο Δείπνο φάνηκε να διψάει γι’ αυτό το κάτι έκτακτο, το κάτι πολύτονο, το κάτι διαφορετικό, που να σπάει την ρουτίνα της καθημερινότητας του, οι ταγοί της πολιτείας να τον νοιάζονται, να τον υπολογίζουν, να τον σέβονται και να τον στηρίζουν. Να τείνουν ευήκοον ους στις ιδέες των πολιτών της Γειτονιάς. Να ασπάζονται και να αγκαλιάζουν τις πρωτοβουλίες τους. Να τους παρέχουν κάθε διευκόλυνση και κάθε διαθέσιμο μέσον σε υλικοτεχνική υποδομή και όχι μόνον. Οι πολίτες έχουν φωνή, έχουν ανάγκες και επιθυμίες, έχουν διάθεση για βελτίωση της ζωής τους. Απαιτούν ουσιαστική πλαισίωση των πρωτοβουλιών τους και στήριξη. Οι γενικόλογες, εμφαντικές και μεγαλόστομες εξαγγελίες συμπαράστασης χωρίς αντίκρισμα, έχουν πλέον ολοκληρώσει τον κύκλο τους, ιστορικά και μικροπολιτικά.

Επομένως, θα είναι μέγα λάθος εάν το Δείπνο της Άνοιξης θεωρηθεί και παραμείνει ως ένα στιγμιαίο και εφήμερο γεγονός, ή ως ένα εφάπαξ ποιοτικό εκτονωτικό 5ωρο πυροτέχνημα. Θα πρέπει οι κάτοικοι και οι επαγγελματίες της Σβώλου, να συγκροτήσουν ένα πλαίσιο συνέχειας των κινήσεων και δράσεών τους, ώστε να εντείνουν τις προσπάθειες αναβάθμισης της Γειτονιάς τους. Η άνεση των κινήσεων των πεζών, η ανεμπόδιστη προσπελασιμότητα σε κάθε σημείο, η εύρυθμη καθημερινή λειτουργία της σχέσης πεζών-οχημάτων, η ευπρέπεια της δημόσιας εμφάνισης του κτιριακού της δυναμικού, η συντήρηση των αρχαιολογικών χώρων, η καθαριότητα, η προστασία των ευαίσθητων ηλικιών, η πολιτιστική αξιοποίηση των ελεύθερων χώρων, είναι τα βασικά σημεία στα οποία θα πρέπει η πίεση των κατοίκων προς τους δημόσιους και δημοτικούς φορείς να είναι διαρκής και έντονη, ώστε αυτοί να ενσκήπτουν επ’ αυτών, εκόντες-άκοντες.

Η σύσταση ενός μεικτού συντονιστικού και υπεύθυνου οργάνου, αποτελούμενου από εκπροσώπους της Α’ Δημοτικής Κοινότητας, του κεντρικού Δήμου και των κατοίκων, θα κατοχυρώσει θεσμικά μία νέα και εξωστρεφή φιλοσοφία διαχείρισης του αστικού χώρου. Το όργανο αυτό θα αναλάβει να διαχειρίζεται κάθε παράμετρο της κοινωνικής και πολιτιστικής τοπικής ζωής, σε μόνιμη βάση. Είναι ο μόνος τρόπος αναθέρμανσης της λαϊκής συμμετοχής στην λειτουργική, ποιοτική και πολιτιστική αποτύπωση της έκφρασης της βάσης της κοινωνικής πυραμίδας στον αστικό χώρο.

Αν πετύχει αυτό το πιλοτικό μοντέλο της Σβώλου -και δεν υπάρχει κανένας κίνδυνος αποτυχίας, αν ξεκινήσει υγιώς, χωρίς βλέψεις και χρήσεις πολιτικών ή άλλου τύπου εφαλτηρίων εκατέρωθεν-, θα θέσει στέρεες βάσεις και θα ενδυναμώσει την συσπείρωση της κοινωνικής βάσης, την περαιτέρω επαύξηση της συμμετοχής και της αλληλεγγύης, τον σεβασμό του δημόσιου χώρου και θα δημιουργήσει μία καινούργια σχέση μεταξύ κατοίκων και πόλης, που είναι και το ζητούμενο τελικά.

Πόλη είναι η προβολή της ιστορίας στο έδαφος. Και την ιστορία την γράφουν οι πολίτες. Ας μην επιτρέψουμε να μας την διηγούνται άλλοι, μέσω τηλεοπτικού ή γενικότερα μηντιακού τηλεβόα.

Γρήγορα λοιπόν, πριν ξεθωριάσουν οι εικόνες.

Σχετικά με τον Λαζόπουλο, τον Αυτιά και τον Σόϊμπλε

Σχετικά με τον ντόρο και τον κονιορτό που σηκώθηκε από το σχόλιο του Λαζόπουλου για τον Σόϊμπλε και την έξαρση και έκρηξη της ευαισθησίας πολλών, καταθέτω την ταπεινή άποψή μου κι εγώ:

Ο Λαζόπουλος του Αλ Τσαντίρι Νιούς γενικώς δεν μου αρέσει. Το χιούμορ του, πέραν κάποιων όντως καλών στιγμών, είναι κιτς, δηλαδή υπερφίαλο σε βαθμό υπερθετικό. Αυτός το ονομάζει λαϊκό, εγώ το θεωρώ χοντροκομμένο και κακή μετεξέλιξη του λαϊκού χιούμορ του ελληνικού κινηματογράφου της 10ετίας 1955-65.

Ωστόσο κάνει και αναλύσεις της επικαιρότητας και καταθέτει απόψεις πολιτικές, που φυσικά ενοχλούν τους πολιτικούς του αντιπάλους.

Η κάκιστη ατάκα του για τον Σόϊμπλε ήταν επακριβώς η εξής:

«Ο Σόιμπλε έχει δύο εμμονές. Όσο και αν φανεί σκληρό αυτό που θα πω, όταν ένας άνθρωπος είναι καθηλωμένος σε μία καρέκλα σιγά σιγά το μυαλό του καθηλώνεται σε μια ιδέα, εγώ το λέω παράνοια, το λέω παραφροσύνη».

Εγώ θυμάμαι όμως και τον Αυτιά στον Αντένα, χρόνια πριν -το 2012- και σε εκπομπή μεγάλης ακροαματικότητας, ο οποίος απεκάλεσε επανειλημμένως τον Σόϊμπλε «Ο Καροτσάκιας», επειδή τον τραυμάτισε ο φίλος της γκόμενάς του, ευαισθητοποιώντας έως και τον άθλιο Θέμο του ΠΡΩΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ και του ΟΛΑ, ο οποίος είπε, πάντα «χαριτολογώντας», ότι αν περνούσε δίπλα του ο Καροτσάκιας ο Σόϊμπλε, μπορεί και να τον έσπρωχνε από το αναπηρικό του καρότσι στον γκρεμό (βλέπε βίντεο).

Εκεί βέβαια, αυτό πέρασε στο ντούκου, διότι ο Αυτιάς και ο Θέμος είναι οι «καλοί», ενώ ο Λαζόπουλος είναι ο «κακός». Γι’ αυτό και λογικά πνίγηκε το θέμα από τα αδιάφθορα και αντικειμενικά ΜΜΕ, ώστε να μην βγουν τόσες ανακοινώσεις από τόσους ευαίσθητους φορείς και πρόσωπα και να συνεχίσει η διαφήμιση της επιλεκτικά ευαίσθητης εταιρείας με την βότκα κλπ. και τόσων άλλων.

Δύο μέτρα και δύο σταθμά.

Πάντως, ούτε ο Λαζόπουλος, ούτε ο Αυτιάς, γενίκευσαν το θέμα και αναφέρθηκαν σε όλους τους ΑΜΕΑ. Αναφέρθηκαν στον Σόϊμπλε και σε κανέναν άλλον. Τόσο απλά. Η γενίκευση είναι σκοπίμως εκ του πονηρού, περισπούδαστοι κύριοι της αλά καρτ ευαισθησίας.

Δεν θα βάλω φυσικά σε πλειοδοτικό ή μειοδοτικό διαγωνισμό τις κακίες και τις αθλιότητες, ούτε θα μπω στην λογική της σύγκρισης μεταξύ των δύο σχολίων των «τηλεοπτικών αστέρων». Κατά την γνώμη μου είναι εμφανές.

Ο καθείς έχει την δυνατότητα να έχει επιλεκτικές ευαισθησίες, κατά περίπτωση και κατά πολιτική πεποίθηση.

Αλλά λίγο κράτει στην υποκρισία και στην πολιτική εκμετάλλευση του θέματος δεν βλάπτει. Οι πραγματικά ευαίσθητοι περί τα θέματα ΑΜΕΑ, δεν αντιδρούν σε τέτοιες απρέπειες επιλεκτικά.

Βέβαια, είναι σαν να ζητάς από τον πισινό της μυλωνούς ορθογραφία, που έλεγε και ο Καζαντζάκης.

Ουαί υμίν λοιπόν, γραμματείς και φαρισαίοι υποκριταί.

http://www.lifo.gr/team/bitsandpieces/28937

Το άδοξο τέλος της οικογένειας του Γεωργάκη Ολυμπίου

Γιώργος Συνεφάκης

τέως Πρόεδρος του Συλλόγου Λιβαδιωτών Θεσσαλονίκης ‘Ο Γεωργάκης Ολύμπιος’

Το άδοξο τέλος της οικογένειας του Γεωργάκη Ολυμπίου

Παρουσίαση του βιβλίου Γ. Βέλκου στο Λιβάδι – 16/08/2015

Δεν μου είναι καινούργιο το θέμα του Γεωργάκη Ολυμπίου. Τελευταία φορά που με απασχόλησε το θέμα της προσωπικότητάς του, ήταν τον Σεπτέμβριο του 2012, όταν εκφώνησα στην ετήσια τελετή στην μνήμη του Ήρωα, στο Λιβάδι, τον επιμνημόσυνο λόγο. Βέβαια, η αιρετική μου άποψη, κατέληγε στο να αναρωτηθώ, ότι αν ζούσε σήμερα ο Ήρωας Φιλικός, δεν γνωρίζω πως θα αντιδρούσε, αν άκουγε από τα αναιδή χείλη κάποιων ημιμαθών νεόκοπων και ιστορικά απαίδευτων μικροαστών, να ταυτίζουν την λέξη «βλάχος» με την έννοια του άξεστου, μόνο και μόνο επειδή δεν ασπάζεται τα μιμητικά και κατεστημένα πλέον δυτικότροπα πρότυπα συμπεριφοράς. Είναι αυτά τα κοινωνικά στρώματα, ακόμη και προβεβλημένοι τηλεοπτικοί «δημοσιογραφίσκοι», που απαξιώνουν με περισσή άγνοια, ανωριμότητα, μικρόνοια και ελαφρότητα, παραδόσεις, γλώσσες, ντοπιολαλιές, ιδιώματα και συμπεριφορές των πληθυσμών της περιφέρειας. Υποθέτω ότι ο Ήρωας, πρώτα θα τους τραβούσε τα αυτιά και μετά θα τους θύμιζε ότι όλοι, μα όλοι οι εθνικοί ευεργέτες, ήταν βλαχικής καταγωγής και ήταν αυτοί που δώρισαν όλα τα δημόσια κτίρια (Ακαδημίες, Στάδια, Πολυτεχνεία, Πανεπιστήμια, Αστεροσκοπεία, Νοσοκομεία, Πνευματικά Κέντρα κλπ.) στο ελληνικό κράτος, σε όλη του την έκταση και επικράτεια.

Η συστηματική και επί πολλά χρόνια αποσιώπηση ή έστω οι επιλεκτικές αναφορές στη μεγάλη προσφορά των Βλάχων από την πολιτεία, η οποία διαφαίνεται ακόμη και σήμερα στην ‘Πελοποννησοκεντρική’ ή έστω ‘Νοτιοελλαδοκεντρική’ γραφή της λεγόμενης επίσημης ιστορίας, είχε ως αποτέλεσμα την έλλειψη ενημέρωσης της ευρύτερης κοινωνίας για τη συμβολή και τις θυσίες των Βλάχων στους εθνικούς αγώνες. Μέσα σ’ αυτό το κλίμα, χάνεται ή υποβαθμίζεται και η τεράστια εθνική προσφορά του Βλάχου Γεωργάκη Ολυμπίου και των άλλων ηρώων της Βόρειας Ελλάδας.

Αυτά έγραφα το 2012, μην γνωρίζοντας ότι ο Γρηγόρης Βέλκος θα εμβάθυνε από τότε στο ζήτημα, το οποίο κατέληξε σ’ αυτή την θαυμάσια έκδοση. Διαβάζοντάς την, είδα με έκπληξη ότι η δραματική κατάληξη της τραγικής Οδύσσειας της οικογένειας του Ήρωα, τεκμηρίωσαν απόλυτα και με θλιβερό δυστυχώς τρόπο αυτές μου τις απόψεις, διότι οι ρίζες του κακού ήταν σάπιες από τότε.

Διαβάζοντας τον Βέλκο, ένοιωσα μία έμφυτη τάση να διαφωνήσω με τον τίτλο του. Θεωρώ ότι πιο εύστοχος θα ήταν ως τίτλος: «Ο δεύτερος θάνατος του Γεωργάκη Ολυμπίου». Προσπάθησα να προσθέσω ως υπότιτλο, μία επιγραμματική αλλά περιεκτική φράση, κάτω από τον κεντρικό τίτλο του πόνηματός του. Θαρρώ τελικά ότι οι ευστοχότερες, θα ήταν οι ρήσεις του Καλλίμαχου «Ουδείς αχαριστότερος του ευεργετηθέντος», εκείνη του Ξενοφώντος ότι «και της αχαριστίας επακόλουθον η αναισχυντία εστί», καθώς επίσης και αυτή που συναντάται στο αντίφωνο της Μεγάλης Πέμπτης: «Αντί τοῦ μάννα χολήν, ἀντί τοῦ ὕδατος ὄξος, ἀντί τοῦ ἀγαπᾶν με σταυρῷ με προσηλώσατε».

«Το άδοξο τέλος της οικογένειας του Γεωργάκη Ολυμπίου», είναι μια όμορφη έκδοση, 140 σελίδων. Την σελιδοποίηση και επιμέλεια εξωφύλλου έκανε ο Δημήτρης Κατέρης, του εκδοτικού οίκου Γιαχούδης, στην Θεσσαλονίκη. Συγγραφέας είναι ο Γρηγόρης Βέλκος. Τα συγγραφικά δικαιώματα ο συγγραφέας τα εδώρισε στον Σύλλογο Λιβαδιωτών Θεσσαλονίκης ‘Ο Γεωργάκης Ολύμπιος’, ο οποίος είναι και ο εκδότης. Η έκδοση αυτή κατέστη εφικτή χάρις και στην ευγενή συμπαράσταση του Υπουργείου Μακεδονίας-Θράκης και ειδικότερα του πρώην Υπουργού Γεωργίου Ορφανού. Στο βιβλίο είναι ενσωματωμένες πολύ εύστοχα και κάποιες χαρακτηριστικές ιστορικές εικόνες της εποχής του 1821, καθώς και φωτογραφίες των περιοχών που διαδραματίστηκαν τα τότε συγκλονιστικά γεγονότα. Επίσης στο τελευταίο σκέλος του, είναι μία σειρά από ντοκουμέντα της εποχής, βασιλικά διατάγματα, αποκόμματα εφημερίδων και άλλα κείμενα, τιμαλφή, ως παρακαταθήκη της μεγάλης ιστορικής έρευνας του συγγραφέα. Ο Βέλκος χρησιμοποίησε και μελέτησε (και πολύ καλά έκανε), εκτός των βασιλικών διαταγμάτων και τον τότε τύπο της εποχής. Διότι ο Τύπος δεν είναι απλώς αντιγραφέας κάποιας έτσι κι αλλιώς δυσπρόσιτης πραγματικότητας. Εμπλέκεται πρωταγωνιστικά σε πολιτικές διαμάχες, υποστηρίζει καθεστώτα ή στρατεύεται εναντίον τους, προάγει τον πολιτισμό κάθε τόπου ή λειτουργεί αναχαιτιστικά, σαν συντηρητικό ή και αντιδραστικό εμπόδιο.

Στην αρχική εισαγωγική σελίδα, ο συγγραφέας εξηγεί τους λόγους που τον ώθησαν να συγγράψει αυτό το πόνημα. Ήταν η πλήρης άγνοια που είχαμε όλοι μας, για την κατάληξη της οικογένειας του Γεωργάκη Ολυμπίου, μετά τον ηρωικό του θάνατο, μιά που κανείς ιστορικός δεν είχε μέχρι σήμερα καταπιαστεί με το θέμα.

Έπεται ο πρόλογος, τον οποίον συνέγραψε το Διοικητικό Συμβούλιο του Συλλόγου Λιβαδιωτών Θεσσαλονίκης «Ο Γεωργάκης Ολύμπιος». Το Δ.Σ. συγχαίρει τον συγγραφέα για το αποτέλεσμα της πολύχρονης, επίπονης και άκρως ενδελεχούς έρευνας στα επίσημα Αρχεία του Κράτους και όχι μόνον, φέρνοντας στο προσκήνιο στοιχεία θαμμένα και ξεχασμένα από την επίσημη ιστοριογραφία. Τον ευχαριστεί επίσης για την ευγενή του κίνηση να προσφέρει τα δικαιώματα του βιβλίου στον Σύλλογο. Παράλληλα, ευχαριστεί τον τέως Υπουργό Μακεδονίας-Θράκης κο Γιώργο Ορφανό για την σημαντικότατη στήριξή του, ώστε να εκδοθεί το βιβλίο, καθώς και τον τέως Πρόεδρο του Συλλόγου Λιβαδιωτών Θεσσαλονίκης, για την όποια τυχόν ενεργή του συμμετοχή στη διαδικασία της επιτυχούς έκβασης της έκδοσης.

Η δομή του βιβλίου αρθρώνεται σε τρεις ενότητες, για ένα σύνολο 14 κεφαλαίων.

Τα 3 πρώτα, αφορούν την τελευταία περίοδο της ζωής του Γεωργάκη Ολυμπίου.

Αναφέρεται λεπτομερώς η πορεία του, η στρατιωτική του καριέρα, η καταξίωσή του ως πολέμαρχου, η αναγνώριση των ικανοτήτων του από την Ρωσία, ο γάμος του με την Στάνα, η γέννηση των παιδιών του και ο ηρωικός του θάνατος. Έχουν μεν αφηγηματικό χαρακτήρα, αλλά παρατίθενται και ιστορικά ντοκουμέντα, ορισμένα γνωστά, κάποια άλλα όμως άγνωστα και συγκλονιστικά, όπως π.χ. το δάνειο που η Στάνα παρείχε στην Φιλική Εταιρεία για τις ανάγκες του Αγώνα, σχεδόν όλη της την περιουσία, 5.500 χρυσά φλουριά (που αντιστοιχούν στο κολοσσιαίο ποσό των 65-70.000 δραχμών του νεόκοπου ελληνικού κράτους άμα τη ιδρύσει του).

Εδώ μου ήρθαν στη μνήμη τα λόγια του αείμνηστου Χρίστου Τσολάκη, στο πνεύμα των οποίων κινείται και ο Βέλκος, ο οποίος Τσολάκης, με αφορμή το ποίημα του νομπελίστα μας εθνικού ποιητή Οδυσσέα Ελύτη:

Τα θεμέλιά μου στα βουνά

Και τα βουνά σηκώνουν οι λαοί στον ώμο τους

και πάνω τους η μνήμη καίει

άκαυτη βάτος,

συμπλήρωσε:

Μνήμη του λαού μου σε λένε Πίνδο και σε λένε Άθω!

Σε λένε Όλυμπο και σε λένε δόξα της Μακεδονίας!

Βοηθός και σκέπη μας Άϊ Κανάρη!

Βοηθός και σκέπη μας πρωτομάρτυρα Ρήγα Φεραίε!

Βοηθοί και σκέπη μας Άγιοι Λαζαίοι!

Βοηθός και σκέπη μας θρύλε των Πιερίων και των Βαλκανίων

Γεωργάκη Ολύμπιε απελευθερωτή!

Κλίνουμε γόνυ ευλαβείας εμπρός στην άγια θυσία σου και ασπαζόμαστε τα άχραντα χέρια σου.

«Καθ’ εαυτήν η πράξη της θυσίας του Γιωργάκη ήταν ποιητική. Η ζωή του με τους αδιάκοπους αγώνες του ήταν ένα έπος. Εποποιία ήταν και η ελεύθερη ψυχή του. Και ούτε μπορούσε να γίνει διαφορετικά, γιατί ο Γιωργάκης ήταν γιος των Ολύμπιων θεών και των Πιερίδων Μουσών. Δεν ονομάστηκε από την ιστορία τυχαία Ολύμπιος. Ένιωθε μέσα του ότι ήταν θεματοφύλακας, φρουρός και κληρονόμος νόμων «δι’ αιθέρα ουρανίαν τεκνωθέντων ων Όλυμπος πατήρ μόνος», λέει ο αρχαίος τραγικός μας, ο Σοφοκλής. Νόμων που είχαν χυδαία καταλυθεί και ευτελιστεί από τον ανατολίτη βάρβαρο δυνάστη. Δεν σκλαβώθηκε απλώς η Ελλάδα. Με το πέσιμο του ελληνισμού, καταλύθηκαν αιώνιοι νόμοι απαράβατοι και από θεούς και από ανθρώπους. Νόμοι που τεκνώθηκαν και γεννήθηκαν εδώ στα δικά μας τα βουνά. Τους γέννησε το ζευγάρωμα του Δία με τη μητέρα των Μουσών, τη Μνημοσύνη. Με άλλα λόγια, η σωματική ρώμη και η πνευματική αλκή του πατέρα των θεών και των ανθρώπων έσμιξε με την ομορφιά και την αρμονία της χαριτωμένης Μνημοσύνης στη μακεδονική γη του Ολύμπου και των Πιερίων και γέννησαν μιαν εποχή νέου πολιτισμού στον κόσμο.

Αυτά έγραφε ο αείμνηστος Τσολάκης για τον Γεωργάκη Ολύμπιο και μέσα σ’ αυτό το πνεύμα γράφει και ο Βέλκος για τον Ήρωα.

Τα επόμενα 4 κεφάλαια του βιβλίου του Βέλκου, αναφέρονται στην ορφάνια της οικογένειας μετά τον θάνατο του Ήρωα, τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει, τις προσπάθειες που κάνει να έρθει στην Ελλάδα, την άφιξη του υιού Μιλάνου ως προπομπού στην Αθήνα και τελικά την άφιξή όλων των υπολοίπων μελών της οικογένειας το 1841.

Μέσα σε 20 σελίδες, ο Βέλκος, τεκμηριωμένα πάντα με ιστορικά ντοκουμέντα, περιγράφει λεπτομερώς την απίστευτη οδύσσεια της οικογένειας, η οποία μάλιστα, λίγο μετά τον θάνατο του Ήρωα αυξήθηκε κατά ένα μέλος, με την κόρη Ευφροσύνη, η οποία μαζί με τον Αλέξανδρο και τον Μιλάνο, έκαναν την οικογένεια τετραμελή πλέον. Μία ατέλειωτη σειρά από μετακινήσεις, για να μπορέσει η οικογένεια να επιβιώσει. Η Στάνα, όταν έσβησε η επανάσταση στην Μολδοβλαχία, είχε να αντιμετωπίσει, εκτός των Οθωμανών και των διαφόρων εχθρών του Ήρωα, την ένδεια και την πείνα, μια που όλη της την περιουσία την είχε προσφέρει στον Αγώνα.

Άρχισε να ψάχνει ασφαλή καταφύγια σε παλιές γνώριμες οικογένειες. Ξεκίνησε λοιπόν μία τραυματική πορεία. Μία πορεία που ξεκινάει από το σπίτι της στο Κίμπουλουκ, πρώτα στη μονή του Σέκου για να συλλέξει τα όποια εναπομείναντα οστά του Ήρωα, μετά στην Βεσσαραβία, στο Βουκουρέστι, μετά στη Ρωσία, όπου όντως βρήκε περίθαλψη και θαλπωρή, σε συνεργασία και με το Προξενείο της Οδησσού.

Περί το 1838, έκρινε ότι ήρθε η ώρα να επιστρέψει στην Ελλάδα, όπως είχε δεσμευθεί στον άντρα της Γεωργάκη Ολύμπιο, κατά την τελευταία τους συνάντηση πριν τον ηρωικό του θάνατο. Άρχισε να στέλνει επιστολές και υπομνήματα στα ελληνικά Υπουργεία και τις Υπηρεσίες, ακόμη και στον ίδιο τον Όθωνα, αλλά ουδέποτε έλαβε απάντηση. Αναθάρρησε το 1841, όταν ορίστηκε πρωθυπουργός ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, ο νονός των παιδιών της. Έστειλε πάλι επιστολές παντού, όταν ανακάλυψε ότι σκοπίμως ο ηγεμόνας της Βλαχίας Μιχαήλ Σούτσος, δεν έστειλε ποτέ την επιστολή της στον Όθωνα, όντας πολιτικός αντίπαλος του Μαυροκορδάτου.

Τελικά ο Μαυροκορδάτος ανταποκρίθηκε και ο Μιλάνος ήρθε πρώτος στην Αθήνα, ως προπομπός, στα 23 του χρόνια. Κοινοποίησε τον ερχομό του, δίνοντας στοιχεία στις εφημερίδες για τη ζωή και την δράση του πατέρα του. Τα ένθερμα δημοσιεύματα για τον Ήρωα και την οικογένειά του, οι υποσχέσεις και οι διαβεβαιώσεις του Μαυροκορδάτου, καθώς και η αγάπη του κόσμου, έκαναν τον Μιλάνο να θεωρήσει κατάλληλες τις συνθήκες, ώστε να έρθει όλη η οικογένεια στην Αθήνα. Πράγματι, τον Νοέμβριο του 1842, πάτησαν το πόδι τους στην Ελλάδα η Στάνα, 50 ετών, ο Αλέξανδρος, 26 ετών και η Ευφροσύνη, 21 ετών, εκπληρώνοντας την βούληση του Ήρωα.

Μαζεύτηκε λοιπόν η οικογένεια στην Αθήνα, κάνοντας χίλια όνειρα, ότι θα αναγνωρίζονταν οι αγώνες και η θυσία του Ήρωα και ότι η εθνική ευγνωμοσύνη θα απέδιδε τις αναλογούσες τιμές.

Κατ’ αρχάς, δόθηκε στην τετραμελή οικογένεια ένα μηνιαίο βοήθημα ύψους 140 δραχμών, ποσόν ανεπαρκέστατο για την επιβίωσή τους, έως ότου ήθελε διευθετηθεί το θέμα της επιστροφής του δανείου των 65-70.000 δραχμών της Στάνας στον Αγώνα. Ως τάξη μεγέθους, για να έχουμε μία εικόνα, το ποσό αυτό αντιστοιχούσε σε μισθούς μιάς δεκαετίας ενός στρατηγού. Παράλληλα, με βασιλικό διάταγμα, θα παραχωρούνταν ως προίκα καλλιεργήσιμη έκταση στην Ευφροσύνη, μόνον, εάν και εφ’ όσον νυμφεύονταν. Αυτό φυσικά δεν είχε κανένα άμεσο οικονομικό όφελος για την οικογένεια.

Συγχρόνως όμως, τα ραγδαία πολιτικά γεγονότα, η απώλεια της εξουσίας από τον Μαυροκορδάτο και τα γεγονότα της 3^ης Σεπτεμβρίου 1843, ανέτρεψαν όλες τις ελπίδες της οικογένειας, για την ουσιαστική αναγνώριση του Αγώνα τους και γιά μία αξιοπρεπή αποκατάστασή τους.

Τα πέντε επόμενα κεφάλαια, είναι και τα συγκλονιστικότερα του βιβλίου.

Αναφέρονται στις ημέρες της φτώχειας, της ταπείνωσης και του εξευτελισμού της οικογένεια του Ολυμπίου, στο εάν τελικά ήταν αυτόχθονες ή ετερόχθονες Έλληνες, εάν και κατά πόσον πρέπει να φύγουν από την Ελλάδα και εάν και κατά πόσον δύνανται, ως ισότιμοι πολίτες, να καταλαμβάνουν δημόσιες θέσεις.

Εδώ ο Βέλκος εξιστορεί συμπυκνωμένα, μέσα σε 20 σελίδες, το απίστευτο δράμα της οικογένειας, τόσο του Ολύμπιου, όσο και όλων των οικογενειών των άλλων ηρώων της Επανάστασης του 1821.

Είναι η εποχή των μεγάλων πολιτικών συγκρούσεων, όπου οι Πελοποννήσιοι και οι Στερεοελλαδίτες αντιπρόσωποι της Εθνοσυνέλευσης, προσπαθούν να απαξιώσουν, έως και να εκδιώξουν τους Έλληνες της τότε διασποράς έξω από τα σύνορα της μικρής Ελλάδας.

Είχαν διαμορφωθεί τότε δύο τότε μεγάλες παρατάξεις. Από τη μία οι φανατισμένοι υπερασπιστές της αυτοχθονίας, Παλαμίδης από τα Μέγαρα (υπουργός Εσωτερικών), Βιλαέτης από την Ηλεία, Περούκας από το Άργος, Γεωργαντάς από την Κόρινθο, Κολιόπουλος, Κανέλος Δεληγιάννης και Κορφιωτάκης από τον Μυστρά, κ.ά. Από την άλλη οι μετριοπαθέστεροι Κωλέττης, Μαυροκορδάτος και Μεταξάς, κατ’ αντιστοιχία φιλογαλλικών, φιλοαγγλικών και φιλορωσικών πεποιθήσεων.

Οι συγκρούσεις ήταν τρομερά έντονες και οι λέξεις που ανταλλάσσονταν πολύ βαρειές. Ο Βέλκος έψαξε στα αρχεία και αναφέρει πολλά στοιχεία από τα πρακτικά της Βουλής, από τα οποία προκύπτουν απίστευτες θέσεις, που σε κάνουν να αναρωτιέσαι αν γι’ αυτούς πολέμησε ο Ήρωας και όλοι οι ήρωες του ’21. Ενδεικτικά αναφέρω την άθλια αποστροφή κάποιου Βιλαέτη, αντιπροσώπου από την Ηλεία: «… Αυτούς όπου ήρθαν από του διαβόλου την άκρην, όπου δεν έχουν κανένα κοινόν με ημάς, παρ’ ότι είναι και αυτοί Χριστιανοί. Επειδή λοιπόν ήλθατε εις τα χώματά μας καί είσθε μόνον Χριστιανοί και τίποτε άλλον δεν είσθε. Είσθε κακούργοι…». Βεβαια, έλαβε μία εξαιρετική απάντηση από τον αντιπρόσωπο των Μακεδόνων, δικηγόρο Ανδρέα Πάϊκο (το επώνυμο παραπέμπει σαφώς σε βλαχικές ρίζες, αν όχι Λιβαδιώτικες), όπως και από τον Περραιβό (αντιπρόσωπο των Θεσσαλών), ο οποίος Πάϊκος, αφού τον αποστόμωσε, κατέθεσε πρόταση για την ισοπολιτεία όλων των Ελλήνων. Επίσης σκληρές απαντήσεις έδωσαν και ο Κωλέττης και οι άλλοι μετριοπαθείς.

Οι εφημερίδες της εποχής στηλίτευσαν με σκληρά λόγια τις άθλιες αυτές θέσεις. Ιδιαίτερη όμως είναι μια σκληρή απάντηση εφημερίδας, που αναφέρει ότι ο Παλαμίδης, χωρίς εξουσία, ούτε δημοτικός σύμβουλος δεν θα εξελέγετο στην πατρίδα του, πέραν του ότι είχε συμμαχήσει και με τους Οθωμανούς στα Μέγαρα.

Μέσα σ΄ αυτή την ατμόσφαιρα, η Στάνα και η οικογένειά της ήταν τρομοκρατημένοι. Επισκέφθηκε μαζί με τον Μιλάνο τον Ιωάννη Κωλέττη, ο οποίος συγκλονισμένος από την συνάντηση, ανέφερε και στη Βουλή την επίσκεψή της. Ότι είδε έκπληκτος την ρακένδυτη σύζυγο του Ήρωα να φυτοζωεί και να ταλαιπωρείται από την αναλγησία του κράτους, μια γυναίκα που το κράτος της χρωστούσε ολόκληρη περιουσία.

Τελικά, μετά από όλες αυτές τις πολιτικές συγκρούσεις, πέρασε από τη Βουλή ένα μεζοβέζικο και ασαφέστατο άρθρο, που έλεγε δίκην Πυθίας, ότι «Έλληνες πολίτες είναι όσοι απέκτησαν ή αποκτήσωσι τα χαρακτηριστικά του πολίτου κατά τους νόμους του κράτους». Σύμφωνα δε με τις υπόλοιπες διατάξεις περί χρονοδιαγράμματος παραμονής, ο μεν Αλέξανδρος θα γινόταν Έλλην πολίτης το 1846, ενώ ο Μιλάνος του 1847. Με βάση αυτή την ασάφεια, άρχισε και ο κανονικός εξευτελισμός του Μιλάνου Ολυμπίου, τον οποίον διόρισαν «άμισθο ακόλουθο ανθυπολοχαγό, δίδοντας του την άδεια να φέρει την στολήν του Ιππικού». Ο εμπαιγμός δηλαδή σε όλο του το μεγαλείο. Τα αναφέρω πολύ συνεκτικά για την οικονομία του χρόνου, αλλά και για να μην φορτίσω συναισθηματικά, τόσο εμένα, όσο και εσάς.

Το τελευταίο κεφάλαιο του βιβλίου, χωρισμένο σε επτά υποκεφάλαια, αναφέρεται στο τραγικό τέλος των μελών της οικογένειας του Ήρωα.

Ο Βέλκος αναφέρει ότι, ενώ δεν υπάρχουν στοιχεία για τον άλλον υιό, τον Αλέξανδρο Ολύμπιο, ανακοινώνεται ο θάνατός του το 1845, σε ηλικία 29 ετών, χωρία άλλες αναφορές. Οι εφημερίδες κατηγορούν τον Κωλέττη ως πολιτικάντη, ο οποίος δεν πήγε κάν στην κηδεία του Αλέξανδρου, ενώ αποδίδουν το θάνατό του στην ασθενική του κράση, στις κακουχίες και σε μελαγχολία. Ο ίδιος ο Σούτσος γράφει ένα μακροσκελές ποίημα για τον θάνατο του, δείχνοντας πως το λαϊκό αίσθημα δεν ξεχνούσε τους ήρωές του.

Την όλη ατμόσφαιρα της εποχής, την φορτίζει ακόμη περισσότερο η οικονομική και επισιτιστική κρίση, τα σκάνδαλα για διαφθορά και γενικότερα η όλη πολιτική κατάσταση. Υπ’ αυτές τις συνθήκες, είναι σχεδόν αδύνατον να ασχοληθεί κάποιος αξιωματούχος με την εξαθλιωμένη κατάσταση της Στάνας και της οικογένειάς της.

Η Στάνα, αποκαρδιωμένη, εξευτελισμένη, αποκαμωμένη και με πρόσφατο τον χαμό του Αλέξανδρου, βλέπει την υγεία της να κλονίζεται ανεπανόρθωτα. Μετά από πολυώδυνη ασθένεια, η Στάνα αποβιώνει στις 8 Μαρτίου 1849, σε ηλικία 57 ετών. Ο θάνατός της, συγκλονίζει την κοινωνία και γίνεται μέγα θέμα στον τύπο. Τον επικήδειο εκφωνεί ο λόγιος Νεόφυτος Βάμβας, έναν επικήδειο που άφησε εποχή.

Όπως πάντα, σ’ αυτόν τον ευλογημένο, αλλά και σχιζοφρενή τόπο, όπου η υποκρισία περισσεύει, σ’ αφήνουν να πεθάνεις μεν στην ψάθα, αλλά σου απαγγέλουν εξαιρετικούς επικηδείους.

Το 1847, όταν πλέον ο Μιλάνος αποκτά πλήρη δικαιώματα, πάλι με μια απαξιωτική κατά βάθος κίνηση του κράτους, αποσπάται από την θέση του άμισθου ακολούθου ανθυπολοχαγού και προσκολλάται στη μοίρα των λογχιστών, με αποδοχές ανθυπασπιστού του ιππικού, επειδή λέει, χήρευσε μία οργανική θέση στην ειρημένη μοίρα. Αλλά και κάθε δύο μήνες, θα πρέπει να περνάει από εξετάσεις, για να διαπιστώνεται η καταλληλότητά του για την θέση αυτή.

Ο Μιλάνος, νοιώθοντας τον εξευτελισμό, αλλά ευρισκόμενος σε πλήρες αδιέξοδο, δέχεται μεν μοιρολατρικά τη θέση, αλλά αρνείται να εγγραφεί το όνομά του σε ένα βιβλίο που εκδόθηκε τότε και περιελάμβανε όλα τα ονόματα των αξιωματικών του Ιππικού. Παρέμεινε στο βαθμό αυτό, με αποδοχές ανθυπασπιστού επί 8 χρόνια.

Χαρακτηριστικό δείγμα της εθνικής παρακμιακής εμπάθειας από πλευράς των λεγομένων αυτοχθόνων, είναι το 1858, έτος εορτασμού των 25 χρόνων από την άφιξη του Όθωνα, όταν έγιναν μεγάλες γιορτές στην Αθήνα.

Στολίστηκε η πόλη και στην οδό Ερμού ανήρτησαν σε κάθε στύλο εικόνες των αγωνιστών του ’21. Ω του θαύματος, ο Γεωργάκης Ολύμπιος παρελήφθη, μαζί με πολλά άλλα ονόματα Μακεδόνων και Θεσσαλών αγωνιστών (Ανδρούτσος, Πλαπούτας κ.ά.). Είναι αυτό που γράφεται συνήθως και πομπωδώς στους ανδριάντες «Η πατρίς ευγνωμονούσα». Επίσης, εκδίδεται μία απίστευτη απόφαση, ειδικά για την Ευφροσύνη, η οποία λέει ότι ακυρώνεται η προηγούμενη απόφαση περί προίκισης της και μπορεί να λάβει 300 δραχμές, αποποιούμενη των παλαιών απαιτήσεων της οικογένειας, δηλαδή των 65.000 δραχμών που η Στάνα είχε προσφέρει για τον Αγώνα.

Εδώ η δημιουργική φαντασία της εξουσίας έπιασε την κορυφή της αναλγησίας και γιατί όχι; Της επίσημης θεσμικής αλητείας.

Το σαράκι όμως που έτρωγε την ψυχή του Μιλάνου για τις απανωτές εξευτελιστικές συμπεριφορές του κράτους προς την οικογένειά του και τον ίδιο, η υποτίμηση των αγώνων του πατέρα του, η καθημερινή φθορά που υφίστατο στο πετσί του ο ίδιος στην υπηρεσία του και οι θάνατοι της μητέρας του και του αδελφού του, τον καταρράκωσαν ψυχικά και σωματικά. Έχασε τα λογικά του το 1876, έμεινε έγκλειστος ένα χρόνο στο ψυχιατρείο του στρατιωτικού νοσοκομείου Αθηνών, όπου και απεβίωσε τελικά στις 10 Ιανουαρίου του1878.

Κανονικά πάλι, όλο το υποκριτικό σκηνικό σε όλο του το μεγαλείο, άνοιξε την αυλαία αυτού του παράλογου θεάτρου των σκιών. Λαμπρή η εξόδιος ακολουθία από τον μητροπολιτικό ναό Αθηνών (η μόνη προαγωγή που πήρε ο Μιλάνος στη ζωή του), υπέροχος ο επικήδειος του αρχιμανδρίτη Βλαχάκη και μέγας πάλι κατηγορητικός λόγος και ντόρος στις εφημερίδες για την αναλγησία του κράτους.

Μετά τον θάνατο και του Μιλάνου, έσβησαν και τα ίχνη της Ευφροσύνης. Ο Βέλκος αναφέρει ότι δεν μπόρεσε να βρει κανένα στοιχείο γι’ αυτήν.

Ο απόηχος αυτής της συγκλονιστικής κατάληξης της ζωής της συζύγου και των απογόνων του Ήρωα Γεωργάκη Ολύμπιου, ακούμπησε τις ψυχές του απλού λαού, αλλά ουδόλως διαπέρασε την ανάλγητη ψυχή του ελληνικού κράτους. Μόνον ο ιστορικός της εποχής Αναστάσιος Γούδας, αναφέρει εκτενώς το θέμα στο έργο του «Βίοι Παράλληλοι», ενώ η επόμενη αναφορά που ο Βέλκος βρήκε για το θέμα, είναι ένα άρθρο του ακαδημαϊκού Νίκου Βέη το 1948, ο οποίος αναφωνεί: «Πού ευρίσκεται ο τάφος της Στάνας; Επιβάλλεται μνημόσυνον εις την χήραν του αθανάτου Ολυμπίου»

Κυρίες και κύριοι

Ο Γρηγόρης Βέλκος, κατάφερε να μεταφέρει με την γραφή του, την αποπνικτική πολιτική και κοινωνική ατμόσφαιρα της εποχής του 19^ου αιώνα του νεόκοπο ελληνικού κράτους και να δημιουργήσει, ηθελημένα ή άθελά του, ένα εκπληκτικό κινηματογραφικό σενάριο, που ενδεχομένως θα το ζήλευε και θα το αξιοποιούσε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο ο συγχωρεμένος Θόδωρος Αγγελόπουλος. Η πολιτική νοσηρότητα της εποχής και οι μικροπολιτικές ωφελιμιστικές σκοπιμότητες, δεν ορρωδούσαν κάν προ των ιερών εθνικών συνειδήσεων των λεγομένων ετεροχθόνων από τους δήθεν ακραιφνείς αυτόχθονες, οι οποίοι αντιμετώπιζαν, εμμέσως πλην σαφώς, ως μιάσματα τους μετακινηθέντες εντός των εθνικών συνόρων από τα ακόμη μη απελευθερωμένα εδάφη Έλληνες.

Όλα αυτά, αποτυπώνονται γλαφυρά από την γραφίδα του Βέλκου. Η ατμόσφαιρα αυτή, δικαιολογεί πλήρως την εξ αρχής σχέση μεταξύ κράτους και πολίτη, η οποία κατά τη γνώμη μου, στην καλύτερη περίπτωση είναι μία σχέση αμοιβαίας δυσπιστίας και καχυποψίας και στην χειρότερη, αμοιβαίας υπονόμευσης και αντιπαλότητας. Και δυστυχώς, αυτό ισχύει μέχρι σήμερα, ως προϊόν αέναης συμπεριφοράς ενός αναξιόπιστου κράτους προς τους πολίτες του.

Τα αισχρά λόγια κάποιων Πελοποννησίων και Στερεοελλαδιτών αντιπροσώπων της Εθνοσυνέλευσης, όπως έγραφαν οι εφημερίδες της εποχής, τα ονόματα των οποίων προανέφερα, αλλά τα ξαναλέω (Παλαμίδης, Βιλαέτης, Περούκας, Γεωργαντάς, Κολιόπουλος, Κανέλος Δεληγιάννης, Κορφιωτάκης κ.ά.), δείχνουν την καιροσκοπική λογική των λεγομένων αυτοχθόνων, την οποία πασπάλιζαν με θλιβερά δήθεν επιχειρήματα ελληνοκεντρικής καθαρότητας, με μοναδικό στόχο την νομή του κράτους μόνον από αυτούς. Απαξίωναν όλους τους Θεσσαλούς, τους Μακεδόνες, τους Επτανήσιους, τους Δωδεκανήσιους, τους Σαμιώτες, τους Χιώτες, τους Κρητικούς, τους Ηπειρώτες, τους Θρακιώτες, τους Ίωνες και τους Έλληνες των Βαλκανίων, ως κατώτερους πολίτες, 2^ης κατηγορίας, παιδιά ενός κατώτερου Θεού, ενώ καρπώθηκαν καιροσκοπικά αυτοί οι θλιβεροί και ανάξιοι, ιδιοτελώς και με περισσή αναλγησία τους αγώνες τους.

Διαβάζοντας κανείς αυτά τα κείμενα της εποχής, νομίζει ότι πρόκειται για σενάριο επιστημονικής φαντασίας και όχι για πραγματική ιστορία. Οι απίστευτοι διάλογοι μεταξύ των μελών της Εθνοσυνέλευσης, η αντιπαράθεση μεταξύ των αυτοχθόνων της 1^ης φάσης του ελληνικού κράτους και των δήθεν ετεροχθόνων, αλλά αυτοχθόνων Ελλήνων της τότε ας πούμε διασποράς, δείχνουν στην πραγματικότητα τις βαθειές ρίζες της έλλειψης ενιαίου εθνικού φρονήματος στην κορυφή της πυραμίδας του κράτους. Είναι κατά τη γνώμη μου, μια που μιλάμε για τους τότε κορυφαίους εκπροσώπους της Ελλάδας, η απαρχή όλων των μετέπειτα δεινών και διχασμών του έθνους, που με άλλη μορφή συνεχίστηκαν και συνεχίζονται.

Μελετώντας όλο αυτό το σκηνικό της ζωής της συζύγου και των απογόνων του Ήρωα, πέρασαν από τη σκέψη μου δύο πράγματα:

Πρώτον, οι στίχοι του Νίκου Γκάτσου, που μελοποίησε ο Σταύρος Ξαρχάκος:

Τα ψεύτικα τα λόγια τα μεγάλα

μου τα ‘πες με το πρώτο σου το γάλα.

Μα τώρα που ξυπνήσανε τα φίδια

εσύ φοράς τα αρχαία σου στολίδια

και δε δακρύζεις ποτέ σου μάνα μου Ελλάς

που τα παιδιά σου σκλάβους ξεπουλάς.

Και δεύτερον, παίρνοντας αφορμή από μία φράση του Βέλκου, που παραλλήλισε τον τελευταίο χωρισμό του Γεωργάκη Ολυμπίου με την Στάνα με τον αποχαιρετισμό του Έκτορα με την Ανδρομάχη, σκέφθηκα ότι στην ουσία, η ζωή της Στάνας είναι ένα αρνητικό φιλμ της Οδύσσειας, διανθισμένο με μία σκηνή από την Ιλιάδα περί Δούρειου Ίππου, μια αντίστροφή πορεία της, ένα περίεργο παιγνίδι της μοίρας, με ανεστραμμένους ρόλους και χώρους.

Η Στάνα-Πηνελόπη, ξεκίνησε από την Τροία του σπιτικού της, άρχισε το μεγάλο ταξίδι για την Ιθάκη-Ελλάδα, κατ’ εντολή του νεκρού της Ήρωα -για να αποδώσει τα τέκνα του στην Πατρίδα, όπως την είχε δεσμεύσει-, περιπλανήθηκε επί πολλά χρόνια σε όλα τα Βαλκάνια, πέρασε από Κύκλωπες και Λαιστρυγόνες, από Λωτοφάγους, από Κίρκες και Σειρήνες, από Σκύλλες και Χαρύβδεις, χωρίς στάση στη χώρα των Φαιάκων. Μόνο που οι ρόλοι και η διαδρομή αντεστράφησαν. Τελικά η Ιθάκη ήταν το αρχικό σπιτικό της. Οι Λαιστρυγόνες, οι Κύκλωπες, οι Κίρκες, οι Σειρήνες, οι Σκύλλες και οι Χαρύβδεις που βρήκε στο δρόμο της, κατάφεραν να την εμποδίσουν να ολοκληρώσει το όνειρό της και να το μεταμορφώσουν σε εφιάλτη. Και επεκράτησαν στο τέλος αυτοί, κατακλέβοντας και εξοντώνοντας με τον δικό τους μεθοδικό, απάνθρωπο και αδυσώπητο τρόπο, τόσο αυτήν, όσο και τους Τηλέμαχους-τέκνα της, προσθέτοντας μία ακόμη μελανή σελίδα στην ιστορία του Έθνους μας. Δυστυχώς, τελικά αυτό το οδύσσειο ταξίδι διεκόπη βιαίως. Κι ας λέει μεταγενέστερα ο Αλεξανδρινός Καβάφης στη Στάνα, ότι αν βγει στον πηγαιμό για την Ιθάκη, να εύχεται να ‘ναι μακρύς ο δρόμος, γεμάτος περιπέτειες, γεμάτος γνώσεις. Ήταν μακρύς και γεμάτος ο πηγαιμός της, αλλά μόνον από διπρόσωπες Κίρκες, θυμωμένους Ποσειδώνες και βίαιους Λαιστρυγόνες. Την νίκησε κατά κράτος, το άθλιο, το ανάλγητο και αμνήμον κράτος των Λωτοφάγων.

Κι ο Ήρωας Γεωργάκης, είμαι σίγουρος ότι αποσβολωμένος, θα σταυροκοπιέται από εκεί ψηλά, ακούγοντας τα σεπτά του λείψανα να τρίζουν από οργή. Να βλέπει τη θυσία του να πάει όλη στράφι, επειδή κάποιοι θεσμικοί νάνοι, αυτοί οι λεγόμενοι «αυτόχθονες», αυτοί οι μούτσοι της Κιβωτού της Ιστορίας μας, αυτοί οι ασύστολοι φο μπιζού πατριώτες, πήγαν να καταχωνιάσουν αυτή την υπέρτατη θυσία σε ένα σαρακοφαγωμένο σεντούκι. Λοιδόρησαν τη μνήμη του Ήρωα και την οικογένειά του οι άθλιοι τυμβωρύχοι, προσπαθώντας αυτοί να υποκλέψουν τα επώνυμα στασίδια της Ιστορίας. Πού να ‘ξεραν οι δυστυχείς ότι τη ζωή την ομορφαίνουν μόνον οι αγνοί και ανιδιοτελείς Ήρωες και αγωνιστές και ότι στη ζωή σημασία έχει μόνο το ταξίδι. Κι αν πτωχική την βρούμε στο τέλος, η Ιθάκη δεν μας γέλασε. Έτσι σοφοί που γίναμε, όσοι θέλουμε φυσικά, με τόση πείρα, ήδη θα το καταλάβουμε, οι Ιθάκες τι σημαίνουν. Δυστυχώς, την ιστορία την γράφουν οι ήρωες, αλλά μας την διηγούνται άλλοι.

Τελειώνοντας, θα ήθελα να τονίσω ότι ο βιβλίο του Βέλκου, είναι ένα δείγμα δωρικής γραφής, διανθισμένης περιοδικά με ορισμένες σωστές επικολυρικές εξάρσεις. «Το παρελθόν μάς τραβάει προς τα πίσω με πανίσχυρα συναισθήματα και το μέλλον προς τα εμπρός με πανίσχυρες αυταπάτες. Μαθαίνει κανείς, όταν καλλιεργεί το παρελθόν», λέει ο Κώστας Προκόβας στα Παιδιά της Μνημοσύνης. Κι εγώ έμαθα πολλά πράγματα από αυτό το βιβλίο και ένοιωσα ακόμη περισσότερα. Κυρίως για την διαχρονικότητα της ελληνικής συγκρουσιακής λογικής των πραγμάτων, για το χάσμα μεταξύ της ιδιοτελούς μικροπολιτικής σκέψης και των εθνικών οραμάτων, για τη διαφορά μεταξύ των κοτσαμπάσηδων και του απλού λαού, μεταξύ ηρώων και αγνωμόνων καιροσκόπων, μεταξύ τελικά της μνήμης και της λήθης. Το βιβλίο έκανε να σκιρτήσει η ψυχή μου, να ταξιδέψει ο νους μου σε εποχές δύσκολες, να δει σε όλες τις διαστάσεις και όλες τις λεπτές γραμμές που χωρίζουν το μεγαλείο από τα τάρταρα αυτού που λέγεται ελληνική ψυχή. Να δει με γυμνό οφθαλμό, αυτό το από τότε αχνό αλλά σκιαγραφημένο σχίσμα μεταξύ κέντρου και περιφέρειας, όλη αυτή την διαχρονική εμφύλια σχιζοφρένεια που διέπει ακόμη και σήμερα τη χώρα μας.

Κυρίες και κύριοι

Πριν συστήσω ένθερμα και ανεπιφύλακτα να διαβάσουμε αυτό το βιβλίο όλοι μας και να κοσμήσει τα ράφια της βιβλιοθήκης μας, μου έρχεται στο μυαλό η ρήση, αυτό το κλασικό πλέον κλισέ «Ας κρατήσουμε ενός λεπτού σιγή». Αλλά παραφράζοντάς την, εγώ προτρέπω όλους μας να φωνάξουμε ότι «Χρωστάμε ενός λεπτού κραυγή, για κάθε στιγμή που σιωπήσαμε, ενός λεπτού κραυγή και μία μεγάλη συγγνώμη προς την Στάνα και τα παιδιά της, για κάθε χρόνο, για κάθε δεκαετία, για κάθε εκατονταετία που σιωπήσαμε τα πάθη τους.

Χρωστάμε και ένα μεγάλο «εύγε» στον άξιο και πανάξιο συγγραφέα Γρηγόρη Βέλκο, αυτόν τον ακούραστο ερευνητή, αυτόν τον Πολίτη της Ελλάδας με το Πι κεφαλαίο, που με το βιβλίο του ξέθαψε από τη λήθη το θέμα και το ανέδειξε με τόσο καθαρό και γλαφυρό τρόπο, φωτίζοντας χωρίς φόβο αλλά με πάθος, αυτές τις σκοτεινές πτυχές της ιστορίας μας, που τεχνηέντως και σκοπίμως ήταν θαμμένες επί ενάμιση αιώνα.

Ας τον χειροκροτήσουμε θερμά, ως ένα ελάχιστο αντίδωρο για τις γνώσεις που μας προσέφερε.

Σας ευχαριστώ θερμά για την ανοχή σας και την αντοχή σας στον αναπόφευκτα σχοινοτενή μου Λόγο.